Сөз мәйегі

ҚОЙЫН ДӘПТЕРДЕН

Әлібек АСҚАРОВ Қаламды мұрат тұт­­қан адам жақсы оқырман қа­та­рында болуы тиіс деп ойлаймын. Өйт­кені ол жиі-жиі кітап оқиды. Әлемдік әдебиет­тің жаңалықтарынан хабардар болып отырады. Баспасөз беттерінде мақталып жатқан шығармалардан құр…

Тіл туралы ойлану – бәрі туралы ойлау

Әбіш КЕКІЛБАЙҰЛЫ Әр дәуірдің халық ерекше құрметтейтін тұғырлы тұлғалары болады. Солардың бірі әрі бірегейі қазақтың дана да дара перзенті Әбіш Кекілбайұлы болатын. Мейлі саясатта, не болмаса әдебиетте яки мәдениет пен өнерде болсын ардақты…

Жиғаннама (қойын дәптерден)

Серікқали БАЙМЕНШЕ, филология ғылымының докторы, Қазақстанның құрметті журналисі Орыс тілінен енген сөздерге қазақ тілінде балама іздеу немесе мәндес мағыналарын таңдау орайында өзіміздің түркі тілдес бауырлардың сөз қазынасы елеулі көмек…

Татаусыз төгілген тіл

Бәрімізге белгілі шығарма - «Шұғаның белгісі» жазылғанына, да бір ғасыр, аттай 100 жыл болыпты. «Шұғаның белгісінде» айтылмаған не қалды дерміз. Әрине, осыдан тура 100 жыл бұрын 16 жасар жас жігіттің қаламынан туған, бір демде оқылып, әсері…

«Құлманбеттен қалған құлынмын, Халықтың өзі баптаған…»

Студент кезінен көзге түскен 1994 жылдың қаңтары еді. Сту­дент­тер­дің қысқы сессиядағы емтихандарын тапсырып жатқан кезі. Кафедра меңгерушісі, профессор Нығмет аға Ғабдуллин өзі дәріс оқитын «Қазақ халқының ауыз әдебиеті» пәнінің емтиханын…

Ашу тасыса,ақыл төгіледі

Белгілі сатирик-жазушы Үмбетбай Уайдин сексеннің сеңгірігіне көтеріліп отыр. Қазақ сатирасының негізін салушылардың бірі, сатираның майын қанып ішкен қаламгер тілі уытты көптеген шығармаларды өмірге әкелді. Олар: «Қара көзілдірік»,…

Асыл ердің белгісі – аз сөйлеп, көп тыңдар…

Қазақ – бірауыз сөзге батпандай салмақ салып, дауды шешкен халық. «Кісіге қарап сөз алма, сөзіне қарап кісіні ал» (Абай) деп үйрететін жұрт. Ұлтымыздың «Өнер алды – қызыл тіл» деп өнер атаулының алдына көркем тілді қоюы тегінболмаса керек.…

Қисса аталатын әдебиеттің қазақ мәдени өміріндегі орны

Бабаш Әбілқасымов, филология ғылымының докторы, профессор, А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты тіл тарихы бөлімінің бас ғылыми қызметкері XIX ғасырдың екінші жартысындағы қазақша баспа нұсқалардың ішіндегі ең қомақтысы – қисса…

«Бұл Ізбасты көп көрген…»

Ауыздыға сөз бермеген, аяқтыға жол бермеген ділмар шешендердің бірі Ізбасты Есіркепұлы. Ыбырай Алтынсарин «Қырғыз хрестоматиясында» Ізбасты би туралы былай деп жазған: «Қыпшақ Ізбасты би он жасар күнінде, көш үстінде көп адаммен бір түлкі…

Ақбалқы атанған ақын

Ақбалқы Оразымбет аталған Оразымбет Есентайлақұлы 1870-1871 жылдарда Сыр өңіріндегі қазіргі Т.Көмекбаев ауылы маңында туып, 1933 жылы өмірден өткен. Руының атымен Ақбалқы Оразымбет деп атаған. Оразымбет Есентайлақұлының  шығармаларын…

Жаңа оқулықта жаңалық көп

Өткен аптада Алматыда «Қазақ тілі сөзжасамы» атты оқулықтың тұсаукесері болып өтті. Тұсаукесер рәсімін кіріспе сөзбен ашқан Қазақстан Үкіметі жанындағы Мемлекеттік тіл саясатын одан әрі жетілдіру жөніндегі комиссия мүшесі, Қазақстан…

«Айман-Шолпан» қиссасының тілі

XIX ғасырдың екінші жартысында «Баспа бетін көрген қисса» деген айдармен жарық көрген халықтық туындылардың бірі − «Айман-Шолпан» жыры. Бұл шығарманы ескі қазақ жазба әдеби тіл үлгілеріне жатқызуымыздың себебі, біріншіден, оның…

Көне этнонимдер және тілдің тарихи белгілері

Дүйсен ЖҮНІСОВ, І.Жансүгіров атындағы Жетісу мемлекеттік университетінің Құрметті профессоры, Алматы облысының Құрметті азаматы Бағзы замандардан қазіргі қазақ жерін әртүрлі тайпалық, рулық бірлестіктер мекен еткені белгілі. Олар негізінен…

Аралбай жырау жырындағы көне сөздер

Бибайша Нұрдәулетова, филология ғылымдарының докторы, профессор, Ш.Есенов атындағы Каспиaй мемлекеттік технологиялар және инжиниринг университеті Қазақ даласында елі алақанына салып құрметтеген ақын-жыраулар, би-шешендер, жыршылар, өнер…

Ақыл – адам ойының ажары…

Ата-ана туралы 1. Ана баулыған бала епті, әке баулыған бала есті. 2. Жақсы әкенің аруағы жаман балаға қырық жылға азық. 3. Анасын сыйламағанды адал деме, ұстазын сыйламағанды адам деме. 4. Қарындасыңды алақаныңда аяла, жан анаңнан жаныңды…