«Серігім бар айнымас – өлең дескен…»

Қазақтың талантты ақыны Бақытжан Абызов 1980-жылдардың орта шенінде төл поэзиямызға жаңа мәнерімен, дара дауыспен келген тегеурінді толқынның бірегей өкілі. Бақытжанның ақындық дарыны студент кезінде-ақ танылды.
Бақытжан Абызов 1959 жылғы 3-тамызда Қызылорда облысының Тартоғай ауылында дүниеге келді. 1982 жылы ҚазГУ-дың журналистика факультетін тәмамдады.
Университет қабырғасында жазған көптеген өлеңдері «Темірқанат», «Қарлығаш» деп аталған ұжымдық жыр жинақтарына енді. Олжас Сүлейменовтың алғысөзімен жарық көрген дағыстандық ақын Магомед Әлиевтің «Қанат» атты кітабын қазақ тіліне аударуға атсалысты. Ақынның монолог үлгісіндегі әсем лирикасы грузин драматургі Лаша Табукашвилидің «Арманымның ақ құсы» қойылымының негізгі тіні болып өрілді. 2003 жылы «ҚАЗақпарат» баспа корпорациясынан «Жанарымдағы жаңбырлар» атты поэзия кітабы оқырманға жол тартты. «Ұлжан» қазақ-француз фильмі киносценарийін қазақшалап, ол 2007 жылы өткен халықаралық Канн кинофестивалінде ерекше аталып өтті. Сонымен қатар ол мәдениет пен тарих саласында жарық көрген «Қазақ хандығы», «Ұлы дала мемлекеттері» және т.б. академиялық еңбектердің дайындалуына үлес қосты. Төменде оқырман назарына ақын Бақытжан Абызовтың бір топ өлеңдері ұсынылып отыр.

КҮЛӘЙХАНМЕН  СЫРЛАСУ

Кішкене ғана
                        сымбаттым,
Өткен күндерге
                         шегінем…
Мен хор қыздарын
                         жырлаппын,
Жолыққанға  дейін
                         сенімен.
Көтердік  сосын
                             ақ отау,
Сол Желтоқсаннан
                             сәл бұрын.
Куә боп тұрды
                           Алатау,
Қызара  батып
                           қалды күн.
Сонда бір сыңсып
                                Сыр жақтан,
Ұшқан-ды  қызыл
                                қырғауыл.
Аспанды  қара
                          түн жапқан,
Үдере  қарап
                        тұрды  ауыл…
Ақиқатын  талай
                             айтар  жан,
Топталған  жастар
                                 қатары.
Еріксіз  бізді
                       қайтарған,
Полковниктің  қату
                                  қаһары.
Ызадан кек боп
                           жарылдық,
Болсақ деп қазақ
                              бір сапта.
Бойыңды өртеп,
                             жалын  ғып,
Бостандық  төлі
                             құрсақта.
Бұлқынды.  Жас  кеп
                                   ыршыды,
Сананы  тіліп
                        өткен  ой.
Махаббатымыздың
                              қызыл  бүршігі,
Көк  мұзда
                   көктеп  еді ғой!
ТӘУЕЛСІЗДІК-ТАУАН
Тәубе! Таңым аттың ба,
Арайланып Азаттық!
Білгені бар Хақтың да,
Жаратқан соң Қазақ қып.
Деймін іштей Бүгін кеп,
Көзімді ашып азаптан.
Менің басқа мұңым жоқ –
Жалғыз-ақ  мұң – Қазақтан.
Шығармадым тысқа сыр,
Қондым ата қонысқа.
Шыдап келдім үш ғасыр,
Бодан болып орысқа.
Мен де Қаған болғанмын,
Түбім Түркі – жолы ұзын.
Қысық көз сұм жоңғардың,
Қазір  енді  жоқ  ізі…
Ақсөңке боп сүйектер,
30-шы жылдарда.
Ажал күн-түн иектеп,
Көзді шұқып мың қарға.
Өз жерімде аз ұлт боп,
Арал кеуіп, көшкен құм.
«АЗиЯ»-ны жазып кеп,
Азат жел боп ескенмін.
Болдың ба Ақын, қияқы.
Болсаң. Жырла, ал онда!
Қазақтың ар-ұяты,
Алматыда, Алаңда.
Үш күн тұрды күркіреп,
Қысқы нөсер секілді.
Ұландарым – Ұлтым ед,
Жағып кеткен Отымды.
Дауыл өтті. Жел тынды,
Аспан ашық. Ғажап күн.
Еңсе көтер, Еркіндік,
Елдігі боп Қазақтың!
Азат таңым аттың ба?
Салмағына нар шыдар.
Сені берген Хақтың да,
Бір білгені бар шығар!..
СЕГІЗ  ҒАСЫРЛЫҚ  САРЫЛУ
(рыцарьлық  өлең)
Жібек Жолы…
                       Жолдағы  ауыл – Тартоғай,
Келе жатты үш  салт атты –
                                           үш мажар.
Бөктергіге
                   қоржын артқан әрқалай,
Еділге ұқсап
                   аттан  қарғып түсті олар.
Келді, сөйтіп,
                  емен-жарқын ауылға,
Сауыт киген. Баһадүрлер секілді.
Сегіз ғасыр
                    шалғай кеткен бауырлар,
Түзепсің-ау Ұлы Отанға
                                     бетіңді.
Болды қызық кездесу
                                    бір мектепте,
Мамыр айы
                     тамылжып ед биылғы.
Баялыштар қақ суынан
                                    көктепті,
Үш ат тұрды
                      елеместен құйынды.
Киіз үйде малдас
                              құрып отырды,
Ішті айранды жаңа піскен
                                күбіден.
Алғыс айтты. Түзеп ерді,
                                      тоқымды,
– Жүру керек,– деді
                                тағы, – күнімен.
Жирен шашты, біздерше айтсақ,
                                            көк  көзді,
Қалған бір кез ата жұрты,
                                            елі ұмыт.
Қош айтысып, сапаршылар
                                            кетті, озды,
Аттарының  қос  бүйірін
                                           тебініп.
Қотан  ханның
                         ұрпақтары еді бұл,
Он тайпа боп кесіп
                         өткен Дунайды…
Сыр бойының
                         лекіп соққан желі – жыр,
Таңғы  шығы
                         кірпігіңді сулайды.
Жол қапталы жасыл өрнек  –
                                                  түс кілең,
Көктемеде тұрды
                              ризық-от жанып.
Қыпшақ-ғұндар
                            Шоқай ауылы үстімен,
Бара жатты
                      Қызылорданы бетке алып.
Бара жатты. Жолда  қанша
                                             қауым  бар,
Өздерінше: – Дешті Қыпшақ
                                    жұрты! – дер.
Сегіз ғасыр келді-ау жүріп
                                           бауырлар –
Еңсегей бой, ер көңілді
                                       түркілер!
АЛЫС  АҢЫЗДАР.  БАБАЛАР…
Айтыла берер көпте аңыз,
Түбіміз түркі – Сақ нағыз.
Терістік жұрттың жерінде,
Жортқан-ды көкжал Тоқтамыс,
Татар деп жорта атаған.
Қабырғасын сөккен бір-бірлеп,
Еуропаңызға қимай жүрдім көп.
Еділ деп сені мақтан ғып,
Түркі деп айтсақ, бұл – міндет,
Тізерлетіп қойған Рұмды.
Тағы емес – олар. Ойлаңыз,
Сенікі, Батыс – жай намыс.
Өркениетің өксіп жатар ед,
Болмаса бабам Бейбарыс,
Жусанын елдің аңсаған!
Даланың болған өз заңы,
Халқының ар мен ожданы.
Отаршылдарменен соғысып…
Өкініште өмірі озғаны,
Кенесары-мінез, қайдасың?!
Жауап жоқ. Ойға батам көп,
Жалпақ Жайыққа аты өрлеп,
Мұнар күндерің айықпай,
Исатай менен Махамбет,
Қапияда мерт болдың!
Қыс пен жаз, көктем, күз демде,
Айналып жылдар түзгенде.
Бабалардың қайтпас рухы,
Қалған-ды солай құз-белде,
Аманат ісі – біздерге!
ҚАЗАҚТЫҢ  ӨЛЕҢІ, ЖЫРЫ
Өртеңді төбенің гүлі,
Төгілген қанға өскендей,
Құлағыма бабамның келеді үні.
Солардың өлеңі, жыры.
Жарқ еткен наркескендей.
Күрсініп қалғанымды-ай.
Мұңлы әні ғажап тіпті.
Әуені өр жандардың,
Аяулы арманындай,
Аңсаған азаттықты.
Домбыраға мөлтілдеп тұнған  жасы,
Айғыздалып даланың бар кескіні.
Мүмкін емес ыза-кек жырлан басы,
Күй шерткізді Арқаға Құрманғазы,
Өзі боп дирижері, оркестрі.
Құлағыма бабамның келеді үні,
Шарпиды уақыт лебі.
Ұласқан «Той жырына»
Қазақтың өлеңі-жыры,
Не деген бақытты еді!
ЖАНКЕШТІ
(Жанболат  Аупбаев  ағама)
«…Ылғи да бір нәрсем бүтінделмей,
Жүретін» дейді кейде мұқым   елдей.
Нарынқолда – Мұқағали
           Отанында,
Қарапайым үй болып түтін өрген.
Әкесі «Қонаевтың колхозшысы»,
Момын жан, адалдыққа жолдас кісі.
Көрік ұстап қумады жолын ұлы,
Көмекшісі болған-ды әрі қосшысы.
Кітапқа жастайынан ғашық болған,
Содан да қазынасы тасып-толған.
Несіпбек, Тұрсындармен курстас  боп,
Ақ арман Алатауға асып қонған.
Жанашыр болған дәйім аса досқа,
Кейбіреу мұны әсте жасамас та.
Жезқазғаннан Жүрсіннің бір топ жырын,
Әкеп берген Құлбек досқа –
  «Жас Алашқа»!
Жаны сүйер қашанда даралықты,
Қаршығадай тұрқы бар Аға
                 мықты.
Кеңес кезі… Керенский көзін көрген,
Тәнті еткен ол Генрих Боровикті.
Санамалап тауысармыз қайсы бірін,
Қатпар-қатпар тарихтың аршы құмын.
Семейге алып ұшып, аялаған –
«Қозы Көрпеш-Баян»-дай  жан                 сұлуын.
Бұл қазақ кенде емес-ті
        кемеңгерге,
Сүйреген келер күнді – кемеңді                       өрге.
«Қадірін білмеппіз ғой тірі кезде,
Деп боздар сорлы қазақ мен  өлгенде».
Мұны айтқан батыр қазақ      Момышұлы,
Шерінің шырқау шегі – соңғы                                                        сыры.
Қайтейік,  ой қайраулы, сөз байлаулы,
Кер заман қуғыншысы, болды  сұмы.
Есіл ер кетті іштей отқа жанып,
Азаттық бойын өртеп, кекке қарып.
Қоламтадан суырып ап, шоғын   үрлеп,
Жұртына жарқ еткізсе, ол –
      Бекмаханов!
Достары айтатындай:
 «Балаң бейне»,
Ұлтының қамын жеген алаң  кеуде.
Кейіпкеріндей пулеметтің аузын                жапқан,
Көргенде  Сізді…  солай  қалам   кейде!
Қайда, қайда қалқам-ау,
таза  көңіл?!
(элегиялық  лирика)
Мына өмір –
                       ит өмір, ғажап өмір,
Қайда, қайда қалқам-ау,
                                      таза  көңіл?!
Қабақтардан  сескенем
                                     қар жауардай,
Жиырыла  қалатын
                                   сазара  бір.
Серігім бар айнымас –
                                        Өлең  дескен,
Жастық  шіркін  бүгінде
                                       менен  көшкен.
Достарыммен  біргемін
                                       мен  қашанда,
Қошақандай  тату  боп
                                      көгенде  өскен.
Көңіл  кейде  масаты
                                      түр-түсіндей,
Мені-дағы  біреулер
                                      жүр  түсінбей.
Біреу  үшін  біреу  жүр
                                     домаланып,
Маржаның  қолда  баққан
                                     кірпісіндей.
Мына өмір  Қыз – өмір
                                         мөлдіреген,
Асау  жүрек  тыншиды
                                         енді  неден?
Шыңғыс  көкем  жазған
                                      сол  «Қызыл  алма»,
Бастан  өткен  хикая…
                                      сол  бір  өлең.
Сөйлейінші,  жігіттер,
                                       мен  де сөз ап,
Сөз  –  кездік  қой  тұратын
                                       тілді  қажап.
Үндінің  киносынан
                                    шыға  келген,
Сияқты  мына  қазақ –
                                       «жаңа  қазақ».
Бара  жатыр,  қайтесің?
                                         Өмір  өтіп,
Баяны  жоқ  ойларды
                                        серік  етіп.
Соқыр  кетіп  барады
                                       жанары  ояу,
Қолда – таяқ,   аяқта –
                                       қоңыр  етік.
Қуқыл  тартты  бүгінде
                                         өңім  неден,
Қай  кезде  ұйқым  менің
                                         бөлінбеген?
Тәй-тәй  басқан  сәбидің
                                         былдырынан,
Қуат  алам.  Құлшынам.
                                         Көңілденем.
Қолымда жыр-қалам  бар,
                                        күй-қалам  бар,
Қақпа  арқадан  ақынды,
                                        сипамаңдар!
Мына  өмір  –  ит  те  емес,
                                        ғажап та емес,
Ит  қылатын  Өмірді  –
                                        ит  адамдар!

Оқи отырыңыз... Авторлық мақалалар

Пікір қалдыру

Сіздің E-mail-ңыз жарияланбайды.