Ашу тасыса,ақыл төгіледі

Белгілі сатирик-жазушы Үмбетбай Уайдин сексеннің сеңгірігіне көтеріліп отыр.
Қазақ сатирасының негізін салушылардың бірі, сатираның майын қанып ішкен қаламгер тілі уытты көптеген шығармаларды өмірге әкелді. Олар: «Қара көзілдірік», «Ендігісін айтпаймын», «Тілсіз қоңырау», «Атың кім, әй?», «Сен кімге күлесің», «Біз былай байығанбыз» және тағы басқа туындылар. Бұл шығармаларды қазақ сатирасының алтын қоры деуге болады. Жекелеген кітап­тар­ды орыс, украин, қырғыз, қарақалпақ, тува тілдеріне де ауда­рылды.
Біз сықақшы ағамызды мерейтойымен құттықтап, оңашада қағазға түсірген ой-толғаныстарын оқырман назарына ұсынып отырмыз.

Жаман сөздер жамыраса, ақыл жайына қалады.
***
Салдыр-күлдір қолдан түсіп кетпей ме,
Абайсызда қасық та.
Балам, балам…
Кім-кімді де кінәлауға асықпа.
Түтіндеген түсінбестік жайларда
Ақылыңның ақ нүктесін басып қал.
***
Көйлектің кірін кетіретін – сабын,
Көңілдің кірін кетіретін – сабыр.
***
Өсек – күйе,
Төсек – кие.
***
Ер-азаматты елге қарататын да – әйел, жерге қарататын да – әйел.
***
…Әке-шешеңді әркімге мақтама, түсіндір.
***
Ердің ері – Еңбек,
Емнің емі – Еңбек. «Еңбек бәрін де жеңбек».
***
Ұрыс-жанжал көптеген
Үлкен-кіші өкпеден.
Сөндірмес су сеуіп,
Әл бере ме өрт деген!
***
Ақымақтың аты-жөні – ақымақ, өз ақылы ақыл-ақ…
***
Бетінің бұрынғысы жақсы еді, бекер боянды. Гүлді бояй ма екен?
***
Ұйқысы қанық адамның ойы анық болады,
Ұйқысы қанбаған адам – қалима балық болады.
***
Ашу ұзарған сайын, ақыл қысқара түседі.
***
Ашу тасыса, ақыл төгіледі.
***
Опасыз әйелдің ойы масқара:
Жым-жырт көзі күйеуінде,
Жымиған көзі – басқада!
***
Жамандықты жақсылықпен айда,
Жақсылықсыз жақсылық қайда?!
***
Үйдің иесі –
Үйдің киесі.
Киені пір тұту –
Халықтың кеңесі.
***
Қауіп-қатер қайдан дерің бар. Біз білетін бір қауіп-қатер – ойсыздықтан, бір қауіп-қатер – тойымсыздықтан.
***
Бақытсыздыққа біреулер тағдырдың таяғымен барады. Бақытсыздыққа енді біреулер өз аяғымен барады.
***
Күлкісі көп адам да – қауіпті,
Күлкісі жоқ адам да – қауіпті.
***
Көп мақталған жерде көп тұрма.
***
Өкпе…Өкпе!
Ақылдылар өкпе-назын айта біледі,
Ақылсыздар айта береді,
Кетіп қалып қайта келеді.
***
Әйел күлкісі – әр үйдің әні,
Әнге татыр әңгімең кәне?
***
Адам нанды аузымен, гүлді көзімен жейді.
***
Жан дүниені жадыратын да – сөз, жабырқататын да – сөз.
***
Жүз сөзден бір сөз жақын. Оның аты – жаным.
***
Адам тамақтан да ауырады, қабақтан да ауырады.
***
Үлгі-өнеге тілі – үнсіздік.
***
Өзгенің жоғын тауып бер –
Өзіңе қайтып келеді.
***
Өзгені мойындау – жақсы қасиет. Өзіңді өзгеге мойындату жақсыдан да жақсы қасиет. Өзіңді алға шығарып, өзеурей беру – қасірет!
***
Бір кесек құласа, келесі кесек құлайды. Келесі кесек құласа, келесі кезекте үй құлайды.
***
Айқай-ұйқайың да шын болсын,
Айналайын да шын болсын.
Айналайынның бетіне сүй,
Айқай-ұйқай жым болсын…
***
Ақылсыз адуын әйел
Азаматты басынады.
Басынуы басылмаса –
Азаматы молаға «асығады».
***
Тіліңмен сөйлеме, жүрегіңмен сөйле. Мотордың гүрілдегені – доңғалақтың жүгіргені.
***
Жан дүниенің жайлы-жайсыз хабары,
Көз бен қас-қабақта.
Содан табылады
Бос табақ, бас табақ та.
***
Әйелсіз үй – әйнексіз терезе.
***
Айналайыңмен ала алмаған асауды ақырып-жекіріп ала алмайсың. Айқай айқайды шақырады.
***
Әйел – үйдің ауа райы: жылытатын да сол, суытатын да сол, шаңдатса шаң жұтқызатын да сол.
***
Мақтау-мадақ ұзап бара жатса,
Өтірік те болса жөтеле бер.
Мақтау-мадақ мазаққа айналып бара жатса,
шыңғырып түшкіріп,
Әукеңді көтере бер.
***
…Күліп жүріп істесең – іс өнеді,
Жылап жүріп істесең – іс өледі.
Жылауыңды қоймасаң –
Іс емес, кісі өледі.
***
Біреулер бар: жер-көкті шарқ ұрып, бақытын-сыңарын іздейді.
Біреулер бар: басындағы, қасындағы бақытын сезбейді. … Міне, қалай адасамыз біз кейде!
***
Адамның адамға керек жері де аяқ басқан сайын, кедергісі де аяқ басқан ­сайын.
***
Бұрыштың дәмі бір басқа,
Тұздың дәмі бір басқа.
Ащыда да ащы бар,
Ырылдаспайық құр босқа.
***
Адам жынданса – жыртқыш, жыны басылса – адам.
***
Ажал адамды өмір бойы аңдиды, бір-ақ рет алады.
***
Іс-тірлік бір басқа,
Іскерлік бір басқа,
Сүйкімділік бір басқа.
Сүйкімділік сүртілсе,
іскерлерде түр басқа.
***
Ұйқыны шақыратын – абырой, қашыратын – ауру және ауыр ой.
***
Ақылды адамдарды артық-ауыс мақтау-мадақ та шаршатады.
Бірақ олар іштей кешіре біледі. Ақымақтар мақтау-мадақ естіген сайын есіре береді.
***
Жасы жетіп қартайған адам – бала болады.
Жасы жетпей қартайған адам – бәле болады.
***
Білім – кітаптан,
Одан-бұдан тағы бар.
Білік – тәрбиеден,
Одан-бұдан тағы бар.
Осылар қанымен айналған адамның
Маңдайының бағы бар.
***
Жалқау жата берсе –
Жамбасынан қалады.
Жатыс жалғаса берсе –
Ажал жағасынан алады.
***
Тәбет тартып ішкен тағам –
сіңімді, тартпай ішкен тағам –
жуынды.
***
…Өтірік күліп, елдің алдында бөсе берме – Өтірігің өніп қалады. Өтірігің өне берсе – Шын сөзің өліп қалады.
***
Ақиқат айтылған сайын шындықтың шырайы шығып, өтіріктің құты қашады.
***
Баланың бір ойыны бүлдіру.
***
Есін білмейтін балаға көзі түскен нәрсенің бәрі ойыншық.
***
Той. Той…
Той – ақ дастарқан,
Жайылған көпке.
Алпыс пайызы ағыл-тегіл ақ тілек,
Қалғаны – өкпе.
***
Қиянаттан өткір қылыш жоқ,
Қиянаттан өткен қылмыс жоқ.
***
Асып-тасқан адам аспанға қарайды, сүрінгенде жерге қарайды.
***
Тәртіп жоқ жерде қылмыстың мойыны ұзын, қылмыстың мойыны ұзын жерде заңның құрығы ұзын.
***
Жақсы адамнан келген хат,
Қан айналысын жақсартады.
Жарыместен келген хат,
Жарты өмірді қысқартады.
***
Адамды үйден үңгірге апарса, үңгір оған көрдей көрінеді.
Көрден үңгірге апарса, үңгір оған үйдей көрінеді.
***
Әдемі адам – әдемі, әдепті адам – әдеміден де әдемі!
Әдемі адам – әдемі емес, әділ адам – әдемі.
***
Итке сүйек тастаған адам сүйкімді.
Бұ жалғанда арбамайды сый кімді?!
***
Үрей үйге кіріп келсе, ұйқы көзін үлкейтіп ашып қалады.
***
Үрей үдей берсе, жүрек жүдей береді.
Үрейдің көзі қараңғыда үлкенірек…
***
Жақсы көріну үшін жақсы болма, жақсы болу үшін жақсы бол.
***
Күн көрінбесе көп айтылады.
***
Артық салмақ жүрекке түскен жүк.
Жүректі май басса, жүктің үстіне жүк.
***
Жақсы сөздің аяғын бассаң, жаман сөз дауыс шығарады.
***
Қауіп әуелі қас-қабақтан, қалғаны басқа жақтан!
***
Шектеп ішсең,
Шарап – ажарың.
Шелектеп ішсең – ажалың.
Өзің біл арғы жағын!
***
Ұйқы қанса күлкі өнеді.
Ұйқы қалса күлкі өледі.
***
Біреулер жамандаса,
Біреулердің жаны кіреді.
Өздерін біреу жамандаса,
Жарылып өледі.
***
Жаныңды жадыратады,
Не жабырқатады лезде –
Бақыт та, бақытсыздық та
Әуелі мінезден!
***
«Батырып айттым» дегеннің бәрі батырып айтқандық емес, қатырып айтқанның бәрі батырып айтқандық.
***
Оңай келген олжадан опа тапқан кімді көрдік?
***
Қарбалас өмір – жақсы өмір,
Қалған өмір – басқа өмір.
***
Ең нанымды сөз –Еңбек.
***
Адамның бір соры шаршамаудан.
Қашады бақыт үркіп қаншама одан.
***
…Біреулер бетін бетіңе қаратып әдемі әңгіме айтқансиды.
Көзіне қарасаң, көзінің ішінде саған түрме салып отырады…
***
Ұрлық ұсталса да – қылмыс, ұсталмаса да – қылмыс.
* * *
Балаларды телі-тентектерден тазартқан дұрыс, телі-тентектерді тәрбиелеу одан да дұрыс…
***
Жақсылықты айта берсең,
Алла мақұлдай береді.
Жамандықты айта берсең,
Жамандық жақындай береді
***
Адам жүрегі – домбыра: құлағы келсе жақсы шығады, шешен сөйлейді.
***
Біреулерге кесе алып берген де міндет.
Сұрап қайтесіз «кім?» деп.
***
Асып-сасқан адам үйіне
Әлденені үлгеруге асығады.
Асып-тасқан адам көбіне,
Көзге көрінбейтін көрге,
Не үңгірге асығады.
***
Сөз. Сөз.
Адамның ажары да бірауыз сөзден,
Ажалы да бірауыз сөзден.
***
Қамысқа өртенсе адам күл болады,
Намысқа өртенсе кім болады?
***
Айтары жоқ бастық,
Ақырып-бақырып сөйлейді.
Айтары көп бастық,
Шабыт шақырып сөйлейді.
***
Адамды жасаған Алланың өзі, ауруды жасаған адамның өзі.
***
Төменде тұрсаң – төбеге қара, төбеге шықсаң – төменге қара.
***
Дүние махаббатқа ілініп тұр…
***
Бақыт іздеген адам бал арасынан аумайды. Бақытты бір жерден жинасаң – ермек, мың жерден жинасаң – еңбек!
***
Адамнан сөз жоғары шықса – қауіп, сөзден адам жоғары шықса – жақсылық!
***
Ақша жинағанның бәрі бай емес, ақыл жинағанның бәрі бай.
***
Көзден гөрі көңіл көп оқиды.
***
Шындық жыртылмайды, кұлайды.
***
Адам баласының жасы жерден кіші, көз жасымен құрдас…
***
Табиғи мінез – табиғатта, ақылды мен аңғалда және балада.
* * *
Кітап жағалағанның жаны, қалпы жақсы,
Жаны, қалпы жақсыны көреді халқы жақсы.
***
Саясаткердің сақ, аңдап сөйлегені – ақыл,
Аңқылдап сөйлемегені – мақұл.
***
Сезім шабытты шақырады, шабыт бақытты шақырады.
***
Жындыдан жымысқы қауіпті.
***
Қартаю іштен басталады,
Ажал сырттан басталады!
* * *
… Қара бәле күліп еді –
Бала күлді.
Бала күліп еді –
Бәрі күлді.
… Күлсе, бала күлсін, бәрекелде!
***
Бүкіл денесімен тұтас көрініп түрғанда ғана шындық нанымды да, абыройлы.
***
Ақымақтың да ақылды ісі бар. Онсыз олардың мекенжайы – зоопарк.
***
Көз жасының бәрі бақытсыздық емес, бақытсыздықтың бәрі – көз жасы.
***
Жаңа байыған жақсы адам – аңқылдақ болады.
Жаңа байыған жаман адам – маңқылдап қалады.

Үмбетбай Уайдин 

Оқи отырыңыз... Авторлық мақалалар

1 Пікір

  1. Бахыт

    Ойлары жаман емес.

Пікір қалдыру

Сіздің E-mail-ңыз жарияланбайды.