ЕГЕМЕНДІК ЖӘНЕ ЕЛБАСЫ

2012 жылдың 1 желтоқсанынан бастап елімізде Қазақстан Респуб­ликасы Тұңғыш Президентінің күні атап өтіледі. Биыл да өз деңгейінде атап өттік. 2011 жылы желтоқсанда Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының жалпы отырысында «Қазақстан Республикасындағы мерекелер туралы» Қазақстан Республикасының Заңына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы заң қабылданды. Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Күні – ­Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың көрнекті еңбектерін атап өту және тану үшін белгіленді.

1991 жылы 1 желтоқсанда болған оқиға мереке күнін таңдаудың тарихи шарты мен негізі болып табылады – бүкілхалықтық сайлау нәтижесінде Нұрсұлтан Назарбаев Қазақ КСР-нің президенті болып қайта сайланды. Сол күннен бастап шын мәнінде тәуелсіз Мемлекет басшысының жемісті, конструктивті және прогрессивті қызметі басталды.
Сол жылы, 16 желтоқсанда біздің еліміз тәуелсіз және егемен мем­лекетке айналды. Қазір елімізде индустриялық-инновациялық саясат толыққанды жүргізілуде, бұл тәуелсіз елдің дамуына мықты импульс беретініне кәміл сенеміз.
Бұл күндері Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә.Назарбаевтың басшылығымен егемен және тәуелсіз Қазақстан Республикасының мемле­кет­тік құрылысын құру нақты көрініс тапты. Елбасы өзінің көрегенділігі мен батылдығы арқасында Алаш қозғалысының барлық идеялары мен ұмтылыстарын шындыққа айналдырды, ТМД, Еуразия және әлемдік қауымдастықта егеменді, бейбіт, конструктивті және конструктивті мемлекет пен қоғам ретінде осы идеялардың негізінде Қазақстанның саяси және халықаралық имиджін қалыптастырды.
Ағымдағы жылы 10-11 қазан аралы­ғында Астанада Әлемдік және дәстүрлі діндер басшыларының VI съезі өтті. Оған 42 елден 80-нен астам делегация қатысты. Олардың қатарында ислам, христиан, иудаизм, буддизм, индуизм, даосизм, зароастризм, сондай-ақ БҰҰ, ЕҚЫҰ, ЮНЕСКО, Араб Лигасы және басқа да халықаралық және қоғамдық ұйымдар өкілдері бас қосты.
VI форум «Әлемнің манифесті» аясында «Қауіпсіз әлем үшін әлемнің басшылары» ұранымен өтті. Халықаралық форумның жұмысы «XXI ғасыр және жаһандық қауіпсіздік тұжырымдамасы», «Геосаясатта дінді өзгерту: адамның интеграциясы үшін жаңа мүмкіндіктер», «Дін және жаһандану: проблемалар мен шешімдер», «Терроризмді жеңуде діни лидерлер мен саясаткерлердің рөлі» сияқты маңызды тақырыптар бойынша өткізілді. Сенім мен өзара түсіністікке негізделген үнқатысу осы саладағы халықаралық ынтымақтастыққа кең мүмкіндіктер ашады және бүкіл әлемдегі зорлық-зомбылық, экстремизм және лаңкестік сияқты теріс құбылыстарды еңсеруге көмектеседі.
Мемлекет басшысы өзінің әрбір Жолдауында әлеуметтік мәселелерге ерекше көңіл бөледі. Биылғы Жолдауында Қазақстан халқының өмір сүру сапасын жақсартуға көп көңіл бөлінді. Мұның бастысы – ел халқының әл-ауқатын арттыру. Әлемдік қаржы және экономикалық тұрақсыздыққа қарамастан, Елбасы үнемі әлеуметтік жауапты мемлекет саясатын жүргізіп отырғанын атап өту керек.
Осыған байланысты 2019 жылы 1 қаң­тардан бастап ең маңызды әлеуметтік бастамалар ретінде ең төменгі жалақыны 1,5 есе арттыру жоспарлануда. Бұл, өз кезе­гінде, әртүрлі меншіктегі кәсіпорын­дарда жұмыс істейтін 1 миллион 300 мың адамның жалақысына әсер етеді. Бюд­жеттік мекемелерде жұмыс істейтін 275 мың қызметкердің жалақысы орта есеппен 35 пайызға өседі.
Елбасының Жолдауында Үкіметке келесі үш жылда өңдеу өнеркәсібін және шикізаттық емес экспортты қолдау үшін қосымша 500 млрд теңге бөлу туралы тапсырма берілді. Ал Қазақстан Республикасының Ұлттық банкіне басым жобаларды несиелеу мәселесін шешу үшін кемінде 600 млрд теңге көлемінде ұзақ мерзімді несие беру тапсырылды.
Мемлекет басшысының ­Жол­дауын­­дағы талаптар инновациялар мен шетелдік инвестицияларды тартатын кәсіпкерлер үшін жаңа мүмкіндіктер туғызады. Бұдан басқа, Елбасы Жолдауынд­а келесі бастамалар іске ­асырылады:
– 2019 – жастар жылы деп ­жарияланды;
– «Ауыл – елдің бесігі» жобасын іске қосу;
– Үкіметтің және басқа да мемлекеттік органдардың жұмысында бюрократия мен формализмді төмендету;
– жаңғырту жөніндегі ұлттық комитет құру;
– құқық қорғау органдарының қызмет­керлерін аттестациялау;
– мемлекеттік қызметтің 80%-ын 2019 жылы және 2020 жылы 90% электронды форматта беру;
– полицияның қызмет көрсету жұмыс модуліне көшуі;
– полиция қызметкерінің жалақысын көтеру;
– құқық қорғау органдарын жаң­ғыр­туға арналған Жол картасын әзірлеу;
– Ішкі істер министрлігін 2019 жылдың басынан бастап реформалау;
– Елдің индустриалды-иннова­ция­лық дамуының жаңа бағдарламасын әзірлеу: Нұрлы жол, Нұрлы жер, 2025 жылға дейінгі бизнесті дамыту жол картасы;
– 2025 жылға дейін өңірлік даму бағдар­ламаларын әзірлеу;
– бюджеттен бөлінген қаражатты тиімді және мақсатты пайдалануды қам­тамасыз ету;
– үш ауысымдағы мектептердің проблемаларын шешу;
– бірінші кезекте халыққа қатысты инфрақұрылымдық мәселелерді шешу;
– алдағы 5 жылда 650 мың қазақс­тандық отбасы немесе 2 млн қазақ­стан­дықты тұрғын үймен қамтамасыз ету;
– қазақстандықтарды бұқаралық спортқа тарту үшін жағдай жасау (Үкімет пен өңірлер әкімдеріне өңірлерде 100-ден астам сауықтыру орталықтарын салу тапсырылды);
– жергілікті дәрігерлердің жалақысын 20%-ға арттыру;
– мұғалімдердің мәртебесі туралы заң 2019 жылы қабылданады;
– «Бизнестің жол картасы – 2020» бағдарламасын іске асыруға 30 млрд теңге бөлінеді; Ұлттық банк өндірістің басым саласына, шағын және орта бизнесті кредиттеуге 600 миллиард теңге бөледі;
– алдағы 3 жылда өңдеу өнеркәсібі мен шикізат емес экспортқа қосымша 500 млрд теңге бөлінеді;
– ең төменгі жалақының мөлшерін 1,5 есе ұлғайту, бұл 2019 жылдың 1 қаңтарынан бастап 1,3 млн адамның табысын арттыруға мүмкіндік береді.
Осылайша. Елбасының Жолдауы Мемлекет басшысының Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарынан бері жүріп жатқан және Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыруға бағытталған мемлекеттік әлеуметтік-экономикалық саясатының одан әрі дамуы болып табылады.
Мемлекет басшысы еліміздің сырт­қы саясатының басымдықтарын ай­қындап және бүгінгі халықаралық күрделі жағдайды ескере отырып, ­Қазақ­станның халықаралық саясаты заманауи талаптарға бейімделуге тиіс және қазақ­стандық сыртқы саясатта прагматизм қағидаттарына сәйкес ұлттық мүдделерді алға жылжыту қажет ететінін үнемі айтады.
Президент әрдайым Қазақстанның геосаяси позициясы жөнінде, әсіресе Ресеймен тарихи қалыптасқан қарым-қатынастар мемлекетаралық қарым-қатынастардың тамаша үлгісі ретінде қа­растырылуы керек екеніне, сондай-ақ Еуразиялық экономикалық одақтың экономикалық маңыздылығына үнемі назар аударады.
Өзбекстандағы саяси өзгерістерден кейін Орта Азия аймағының тарихы мен дамуы туралы жаңа бет ашылды. Бұл Қазақстан үшін Орталық Азия өңіріндегі көрші елдермен ынтымақ­тастыққа жаңа мүмкіндіктер ашты.
2018 жылы қазанда Президент Жолдауында әлемдегі ең ықпалды мемлекеттердің бірі болған Қытаймен көпжақты стратегиялық әріптестіктің дәйекті дамуы туралы әңгімеледі. Сондай-ақ Қазақстан Президентінің 2018 жылдың қаңтарында Вашингтонға ресми сапармен баруы және АҚШ Президенті ­Дональд Трамппен келіссөздер нәтижесінде, Қазақстан мен АҚШ арасындағы XXI ғасырдағы стратегиялық әріптестік туралы келісімге қол жеткізілді. Бұл біздің еліміздің сыртқы саясатында үлкен жетістік.
Еуропалық Одақпен сауда және инвес­тициялар саласындағы тығыз байланыс­тар жалғасуда, бұл біздің ұлттық және стратегиялық мүдделерімізге толығымен сәйкес келеді. ТМД елдерімен, араб және азиялық елдерімен өзара тиімді қарым-қатынастарды дамытудың өзектілігі қазақстандық қоғам үшін айқын.
Көптеген жылдар бойы талқыланған Каспий теңізінің құқықтық мәртебесі туралы конвенцияны қабылдау ­Қазақ­станның қазіргі сыртқы саясатының іргелі жетіс­тіктерінің бірі болып табылады және Каспий маңы мемлекеттерімен ынтымақ­тастыққа жаңа мүмкіндіктер ашады.
Осылайша, біздің еліміз жаһандық деңгейде бейбітшілік және сындарлы саясатты белсенді түрде жүргізіп келеді, сондықтан Қазақстан 2017-2018 жж. БҰҰ Қауіпсіздік кеңесінің тұрақты емес мүшесі болып сайланды және осындай жоғары мәртебеге ие болған еліміз Орталық Азия аймағының өмірлік маңызды мәселелеріне әлем назар аударды, мысалы, ядролық қарусыз әлем құру. Егеменді Қазақстанның Біріккен Ұлттар Ұйымы алдындағы миссиясы қазақстандық дипломаттардың бірнеше ұрпағы үшін күшті кәсіби тәжірибесі бар жоғары деңгейде табыспен аяқталды.
Н.Ә.Назарбаев әлемнің екінші күші – КСРО ыдыраған кезде планетаның жаңа мемлекетінің басшысы қызметіне кірісті және толық айтуға болады, жаңа тәуелсіз мемлекеттің – «Қазақстан Республикасының бас сәулетшісі және құрылысшысы» болды. Бұл жаңа тәуелсіз мемлекет өзінің басынан бастап өз дамуында қазақстандық жолын тапты. Біздің еліміз енді тиімді нарықтық экономика, демократиялық әлеуметтік жүйе және жоғары халықаралық беделге ие заманауи елге айналды. Тәуелсіз Қазақстан жаңа саяси жүйе құрды, нарықтық экономиканың тетіктерін қалыптастырды, құқықтық мемлекеттің негізін қалады, қоғамдағы этникалық және діни үйлесімділікті сақтап, әлемде танымал болды. 1990-шы жылдың аяғынан бастап және 2010 жыл­дың ортасында аяқталған ІІ жаңғырту Қазақстанды тұрақты экономикалық өсу траекториясына әкелді, мемлекеттік институттардың және орта таптың жүйесін құрды, өз азаматтарының өмір сүру сапасын айтарлықтай жақсартты. 2012 жылы еліміз «Қазақстан – 2030» Стратегиясында белгіленген барлық міндеттерді мерзімінен бұрын орындады. Қазақстан Республикасы әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кірді және орташа даму деңгейі бар елдер тобына енді. Сонымен қатар әлемде ең дамыған 30 елдің қатарына кіруге бағытталған «Қазақстан-2050» Стратегиясы қабылданды. 2017 жылдың басынан бастап Қазақстанда ІІІ жаңғырту жүзеге асырылып жатыр. Осы мақсатта конституциялық реформа жүргізілді, экономикалық өзгерістердің келесі кезеңіне басымдықтар анықталды, ал қоғамдық сананы жаңғырту бойынша «Рухани жаңғыру» бағдарламасы қабылданды. «Тәуелсіздік дәуірі» еңбегінде Президент «ІІІ ­модернизациясы – бірыңғай мазмұны мен алгоритммен жаңару мен дамытудың тұтас үдерісі» деп атап көрсетті. Бұл үдерістің басты қағидасы – «революция емес, эволюция» принципі және екінші принцип – «алдымен экономика, содан кейін саясат».
Елбасымыздың тағы бір үлкен жетістігі – біздің еліміздің астанасы – Астана қаласының өмірге келуі және оның 20 жылдық дамуы. Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, негізінен мемлекет астаналары әрдайым мемлекеттің орталығында орналасатын елді мекендерді таңдап, оның батыс, оңтүстік, солтүстік және шығыс аймақтарына тең дәрежеде болуға тиіс. Егер Қазақстанның астанасын көшірудің заманауи тәжірибесін алсақ, тәуелсіз Қазақстан өзінің жоғарғы басшылығында геосаяси факторды ескеретіні құпия емес – бұл қазіргі заманғы Қазақстан үшін екіжақты (Ресей елімен) экономикалық, саяси, әскери және басқа қатынастарды дамыту арқылы маңызды рөл атқарады.
Дамудың 20 жылы ішінде бұрынғы Целиноград қаласы, бүгінгі Астана танымастай өзгерді. Қала құрылысы сәулет саласындағы барлық халықаралық талап­тарға сәйкес, сондай-ақ осы деңгейдегі және мәртебелі қалаларға тиіс талаптарға сәйкес астаналық функциялары бар заманауи қала ретінде қалыптасты.
Астана – бұл заманауи Қазақстанның бойтұмары. Осы 20 жыл бойы Қазақстан­ның бүкіл орталығы үшін өмір сүру ырғағын қалыптастыратын, Қазақстанның орталығында өмір сүру үшін өте заманауи және жайлы қала өмір сүріп жатыр. Бұл жерде біздің көз алдымызда еліміздің жаңа беті қалыптасып, оның қазіргі заман тарихы жазылып жатыр.
Осылайша, Қазақстанның қазіргі ­заман тарихы, ең алдымен, Елбасымыз­дың прагматикалық саясатының нәтижесі және прагматикалық үлгісі болып табылады.

Керімсал ЖҰБАТҚАНОВ,
Қазақ-орыс халықаралық
университетінің доценті,
тарих ғылымының кандидаты

Оқи отырыңыз... Авторлық мақалалар

Пікір қалдыру

Сіздің E-mail-ңыз жарияланбайды.