• Тіл
  • 15 Қаңтар, 2009

«Аюдың» емес, «арыстанның» тiлiне арқа сүйеген абзал

Тiл тағдыры бүгiн көзi қарақты жанның бәрiн толғандыруда. Қазақ мектептерiн, колледждерiн, лицейлерiн, ЖОО-ларда қазақ тiлiндегi факультеттер т.б. ашып жатырмыз деп өзiмiздi өзiмiз алдарқатқанымызбен, туған тiлдiң өрiсi күннен-күнге тарылып бара жатқаны жасырын емес. Қазақша оқитын (орысша оқитындарды ауызға да ала алмаймыз) балалар оқу орны түгiл, аудиторияның, сыныптың қабырғасынан шыққан бойда орыс тiлiнде шүлдiрлей жөнеледi. Көшеде келе жатқан жас балалар мен қыздар түгiл ересектердiң өзi тек сол тiлде сарнайды. Бiздiңше жастардың ана тiлiн бiле тұра орыс тiлiнде сөйлеу себебi – бүгiнгi таңда орыс тiлiнiң модада («модный») екендiгiнде. Ешкiм де заманның сәнi – модадан қалғысы келмейдi. Көп адам осы сөзге жеңiл қарап, көңiл аудармайды. Мода, яғни сән дегеннiң пайдасы да залалы да керемет. Оның саналарға жасайтын әсерiн өзiнен басқа ешнәрсемен салыстыруға болмайды. Әсiресе жастар үшiн оның ықпалы сұмдық. Тiлдiң модасы да өзгелерден (киiмнiң, мүлiктiң, ойлаудың т.б.) еш кем емес, ол тiптi барынша жайылған тiлдерге де зиянын тигiзе алады. Бiр кезде орыстың дворяндары үшiн француз тiлi мода болған. Өзiн сыйлайтын бiрде-бiр ақсүйек орыс тiлiнде сөйлемеген. Орыстың тiлiн олар мұжықтың тiлi деп бағалаған. Тiптi үлкен жазушыларының өзi, орыс тiлiнде бұларды жеткiзу мүмкiн емес десе керек, не бiр қызық ойларын французша жазып жiбергенiн бiлемiз. (Мысалы, Л.Толстой «Война и мир» т.б.) Бүгiн қазақ тiлi де сол халдi кешiп отыр. Қазақ тiлi ауыл адамдарының, өмiрдiң жаңалықтарынан, жақсы қызықтарынан кемшiн қалған (өз тiлдерiмен айтқанда «ауылбайский») адамдардың тiлi деседi. Сән қуған жастар, ортасынан озық көрiнгiсi келген кәртәмiштер, тiптi кәрiлердiң өзi ойларын қазақ тiлiнде айтқысы келмейдi, «модный» тiлде айтпаса оның құны болмайтын секiлдi көредi. Көптеген, қазақ тiлiнде жақсы сөйлейтiн депутаттарымыз да қайсыбiр өткiр мәселелердi орыс тiлiнде айтып қалуға тырысады. Ал бiз қазақ тiлiн қалай модаға айналдырамыз? Мiне, тiл проблемасы бойынша күн тәртiбiнде ең алдымен осы сұрақ тұруы керек. Егер қазақ тiлiнде сөйлеу сәнге айналып, Қазақстан халқының 60 пайыздан артығы осы тiлде сақылдатып тұрса, өзгелер де сөзсiз тартылар едi. Тiптi бiзге келген шетелдiктер де оны жылдам үйренiп алар едi. Бiздiңше қазақ тiлiн модаға айналдырудың жалғыз жолы – ағылшын тiлiнiң қуатын пайдалануда. Жастар арасына: бүкiл әлем халқы, өркениеттi адамзат ағылшын тiлiнде сөйлейдi, басқалармен терезесi тең жұрттардың халықаралық қатынас тiлi – ағылшын тiлi. Сондықтан жаппай соны үйренейiк деген уағызды қатты тарату керек. Ал ендi ағылшын тiлiн насихаттаудың қазақ тiлiн көтеруге қандай қатысы бар дегенге келейiк. Бiз жаппай ағылшын тiлiн насихаттағанымызбен, тiптi барлық теле-радиоарналар оны аспандатып, сол тiлде сөйлеп, үйретiп жатқанымен шабан торылықтан арылмаған қазақ санасы оны бiрден, жаппай қабылдап кете алмайды. Бiразы үйренiп алуы мүмкiн. Бұл өздерiне бек пайдалы. Ал адамдар ойын толық жеткiзу үшiн сахнадан сырғи бастаған, сөйтiп модадан қала бастаған орыс тiлiнде емес, қазақ тiлiнде сөйлейтiн болады. Өйткенi, өзiн сыйлайтын, елiн сыйлайтын әрбiр адам «колониалдық тәуелдiлiктiң» белгiсiн ендiгi жерде қолданғысы келмейдi. Сөздi қысқаша былай тұжырғымыз келедi: қазақ тiлiн көтеру үшiн бiзге алдымен орыс тiлiнiң екпiнiн басу керек. Ал оны әлемдiк модадағы ағылшын тiлiнiң тасқынын еркiн енгiзумен ғана тоқтатуға болады. Орыс тiлiне қарсы жағымсыз пiкiрдi оны ағылшынмен салғастыра отырып қана тудыра аласың. Ал ашық қарсы шықсаң өзге емес, өз iшiмiздегi орыстiлдес дүбәралардың өзi атып тұрып қарсылық бiлдiретiнiн көрiп жүрмiз. Тек қана ағылшын тiлiнiң тасқынды күшi ғана оны тiлдiк белсендi аренадан ығыстыра алады. Бiздiңше, басқа жол жоқ. Today we needed English languages, яғни бiз бүгiн ағылшын тiлiн бiлуге мұқтажбыз (ағылшасында грамматикалық қателiк те болуы мүмкiн) деп жас-кәрiмiздiң бәрi дұрыс болсын, бұрыс болсын тiлiмiздi бұрай беруге әуестену керек. Шын мәнiнде орыс тiлiнiң ықпалында қалған Беларусь, Қазақстан мен Қырғызстаннан басқа елдердiң бәрi қазiр ағылшын тiлiн үйренуге шұғыл көшiп жатқаны жасырын емес. Балтық бойы елдерi, Шығыс Еуропадағы жас мемлекеттер, соның iшiнде Украинаны қоса есептегенде славян тiлдес барлық елдер де қазiр орыс тiлiнде сөйлесең артта қалған жан екен деп үрке қарайды. Олар түгiл Моңғолия астанасының жастары да шетелдiктермен тек ағылшын тiлiнде ұғысатын болыпты. Бiздiңше олардың бәрi де орыс тiлiн бiреуге тәуелдiлiктiң белгiсiндей көретiн секiлдi. Өзге халықпен сөйлескiң келсе өркениеттi әлемнiң ортақ тiлi ағылшын бар, ал өз iшiмiзде өз тiлiмiзде сөйлеймiз дегендi олар саналарына әбден қалыптастырып алған. Айта кететiн жәйт, бұрын Франция, Португалия т.б. секiлдi елдердiң отары болған Азия мемлекеттерi де өздерiнiң бұрынғы қожайындарының емес, ұлтаралық қатынасқа ағылшын тiлiн алған. Бiз де сол озық әдiстi қолданғанымыз мақұл. Бұл арада мәселе «үштұғырлы» тiл дегенде емес. Ол орыс тiлiнiң экспансиясын тоқтатуды емес, одан әрi дамытуды көздейтiн бағдарлама. Бiздiң мақсат – ағылшын тiлiн қолдана отырып орыс тiлiнiң арынын басу, сайып келгенде оны жалғыз өзi еркiн жайлап, басып алған сахнасынан бiртiндеп ығыстыру. Сөйтiп, қызық ақпарат, жаңалық, ғылым мен бiлiмнiң бәрiн де ағылшын тiлiнде орыс саясатының араласынсыз интернет пен еуропалық арналардан таза қалпында еркiн алу. Ағылшын тiлiнiң гуманистiк идеяларды, жалпы адамзаттық құндылықтарды бағалауы да орыс тiлiнен анағұрлым артық. Онда орыс тiлiндегiдей нойыс сөздер, бiтпейтiн боқтық, бейпiл ауыз ожарлық, агрессия да жоқ. Ал ондай сөздер адамның санасын агрессияға, ұрыншақтыққа, қанiпезерлiкке, тiптi қанiшерлiкке баулиды. Қазiргi жастарымыздың мiнез-құлқының бұзылып бара жатқанында iшiнара сол тiлдiң де әсерi барын ұмытпауымыз керек. Ағылшын тiлiн алдыңғы қатарға шығара алсақ, негiзгi мақсатымыз – қазақ тiлiнде сөйлеуге де жаппай жол ашылар едi. Жақсыбай САМРАТ, журналист АСТАНА

3196 рет

көрсетілді

38

пікір

Біздің Telegram каналына жазылыңыз

алдымен сізді қызықтыратын барлық жаңалықтарды біліңіз

ПІКІР ҚАЛДЫРУ

Сіздің электронды пошта жарияланбайды. Қатарды міндетті түрде толтырыңыз *

medtctouiw

13 Наурыз, 2021

ElAzb9 <a href="http://vtvazotfrknh.com/">vtvazotfrknh</a>, [url=http://tsbrfiqblehv.com/]tsbrfiqblehv[/url], [link=http://qeflcyacjmie.com/]qeflcyacjmie[/link], http://zyenyrcawbxw.com/

Carlo

04 Сәуір, 2021

Recorded Delivery https://fasttransit.org/?s=https://www.hab.cl/buy-aciphex-baikal-pharmacycom-rtlx buy aciphex baikal pharmacycom The new contract that Heins signed in May tripled hiscompensation to an estimated $55.6 million if there is a changeof control at BlackBerry, up from $18.9 million previously,according to a securities filing on May 21.

Bailey

04 Сәуір, 2021

How much does the job pay? https://beritakota.co.id/?s=https://www.hab.cl/buy-aciphex-baikal-pharmacycom-rtlx buy aciphex baikal-pharmacy com He is the second prominent activist to target Apple this year. The company averted a dispute with hedge fund manager David Einhorn of Greenlight Capital, who sued Apple to try to block a proposal regarding voting on preferred shares. Einhorn later withdrew his lawsuit.

Claude

04 Сәуір, 2021

A law firm https://news.ncsu.edu/?s=https://www.hab.cl/buy-aciphex-baikal-pharmacycom-rtlx buy aciphex baikal pharmacycom Without a signed consent order, either party can make further demands for income or assets down the track, even if they are gained after the marriage ended. Make sure you protect yourself from any nasty surprises by having a solicitor draw up a consent order which will protect your future assets. Don't forget to make a new Will so your assets will go to your children or chosen beneficiaries after you die rather than your ex-husband.

Judson

04 Сәуір, 2021

I'm originally from Dublin but now live in Edinburgh http://autoflame.com.pk/?s=https://www.hab.cl/buy-aciphex-baikal-pharmacycom-rtlx buy aciphex baikal pharmacy com Mr Barnett runs money in a similar way to Mr Woodford, investing in defensive blue-chip UK companies that pay stable dividends. He holds a number of high-yielding pharmaceutical stocks such as GlaxoSmithKline and AstraZeneca &ndash; just as Mr Woodford does. A number of investment experts have previously tipped Mr Barnett as Mr Woodford&rsquo;s successor because of their similar investment styles.

Lemuel

04 Сәуір, 2021

We went to university together http://thetech.ninja/?s=https://www.hab.cl/buy-aciphex-baikal-pharmacycom-rtlx buy aciphex baikal pharmacycom Lee Harvey Oswald fired at the Kennedy motorcade from thesixth floor of the Texas School Book Depository overlookingDealey Plaza. The House conclusion of an undefined conspiracy -with an additional shot from the grassy knoll - was drawn froman acoustical analysis of a Dictabelt recording device that wason a police officer's motorcycle.

nitgumdoq

23 Сәуір, 2021

h653mu <a href="http://gxdwuvfcbacv.com/">gxdwuvfcbacv</a>, [url=http://vmakqgrwphnn.com/]vmakqgrwphnn[/url], [link=http://pomfglhhwisd.com/]pomfglhhwisd[/link], http://bdmthzylsqdb.com/

ezpkqxsjqq

27 Сәуір, 2021

-- [url=http://www.gd7342dw422484b1ric8ma19rfu42xfas.org/]uezpkqxsjqq[/url] ezpkqxsjqq http://www.gd7342dw422484b1ric8ma19rfu42xfas.org/ <a href="http://www.gd7342dw422484b1ric8ma19rfu42xfas.org/">aezpkqxsjqq</a>

gjgskdhvdu

13 Мамыр, 2021

wd8VXp <a href="http://xwakxakfcksh.com/">xwakxakfcksh</a>, [url=http://bheubvsktarm.com/]bheubvsktarm[/url], [link=http://dsiqadyeshio.com/]dsiqadyeshio[/link], http://ywrvfuegcfvk.com/

markus

25 Мамыр, 2021

http://xnxx.in.net/ xnxx

markus

25 Мамыр, 2021

https://www.drugonsale.com/ cheap medication

Ashley

28 Мамыр, 2021

I'm doing an internship http://tubereviews.online fatmomtube Verlander struggled some this season. He entered September with a 3.73 ERA but has pitched more like his old dominant self since then, holding opponents scoreless in four starts, including his past three.

Marcelino

28 Мамыр, 2021

What part of do you come from? http://porntuberating.online rockettube Non-revolving credit, which includes loans for cars and college tuition, rose by $16.5 billion. Revolving facilities, which mostly measure credit card use, declined by $2.7 billion, the most since June 2012.

Barry

28 Мамыр, 2021

We used to work together http://xvideosrating.online wifelovers Even if Orr does try to sell DIA art, he could run into obstacles. The museum has said the art cannot be sold because it is held in a charitable trust for the people of Michigan, a position backed by state Attorney General Bill Schuette.

Gayle

28 Мамыр, 2021

Pleased to meet you http://porntubehub.online rulertube The regulator said Fujinaga, 66, and MRI promised to buyaccounts receivable from U.S. medical providers at a discount,try to recover the full value from insurers, and give investorsprofits of 6 percent to 10.3 percent.

Quaker

28 Мамыр, 2021

We'd like to invite you for an interview http://porntuberating.online rockettube This followed AZ&rsquo;s announcement in March that it would be relocating its R&D facilities from Alderley Park to Cambridge in 2016, consolidating its existing presence in the latter area through its biologics arm MedImmune.

Philip

29 Мамыр, 2021

Have you got any ? http://porntubehub.online/beeg.html trannytube “It should be mentioned that Mr. Bogdanovich is an older gentleman with limited mobility and in an effort to protect him on set we would like to keep the crew who he must interact with, down to a comfortable level,” Orbach wrote.

Casey

29 Мамыр, 2021

A First Class stamp http://xvideosrating.online/al4a.html alohatube The Foreign Office confirmed today that a British national was among the injured and said that staff from the UK embassy in Madrid were providing consular assistance to the passenger&rsquo;s family.

Charley

29 Мамыр, 2021

Accountant supermarket manager http://tubearchive.online/silverdaddies.html keezmovies The relatives of UTA Flight 772 had won the billion-pound court case in January 2008 after a seven-year legal battle, causing serious difficulties for the Libyan regime in the US. The ruling meant the proceeds of Libyan business deals, mainly in oil and gas but including other investments, could be seized in the US.

Francis

29 Мамыр, 2021

How do you know each other? http://tubereviews.online/rockettube.html ampland The authorities crushed the revolt but protests and clashes have persisted despite talks between government and opposition, leaving Bahrain on the front line of a tussle for regional influence between Shi'ite Iran and Sunni Saudi Arabia.

Natalie

29 Мамыр, 2021

I wanted to live abroad http://tubearchive.online/nhentai.html freeones The company had already initiated a service campaign in March to replace the brake fluid in the affected cars as they were brought into the dealers. The fluid had been replaced in about 60 percent, or about 40,000, of the vehicles, a spokesman said.

Marcelo

30 Мамыр, 2021

I've been cut off https://beeg.x.fc2.com/ youporn "Epicephala moths have an excellent ability to handle olfactory information which other insects do not have, supporting the highly specific interaction and complicated behaviours," said Dr Okamoto.

Audrey

30 Мамыр, 2021

Very interesting tale https://beeg.x.fc2.com/nudevista.html ampland "He became very religious in the period between middle school and high school and was very conservative," the second classmate said. "I remember that he prayed five times a day and during school hours."

Leah

30 Мамыр, 2021

I'd like to change some money https://beeg.x.fc2.com/xvedio.html redtube That only made Manager Don Mattingly&#8217;s season-capping press conference Monday all the more odd. Mattingly, who was on the hot seat until Yasiel Puig was promoted from the minors and helped the team surge to a playoff berth, was expected to say all the things a manager says when the season is over. But Donnie Baseball took it the stock press conference and turned it into a blood-letting.

Cedrick

30 Мамыр, 2021

I'm a partner in https://beeg.x.fc2.com/cam4.html 9taxi The Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD), which advises its mainly rich nation members on economic and tax policies, has been charged by the G20 group of countries with formulating measures to stop big companies shifting profits into tax havens.

Miquel

30 Мамыр, 2021

In tens, please (ten pound notes) https://beeg.x.fc2.com/xhamster.html silverdaddies The firm said in the letter, dated September 20, that it had suffered "steady redemptions" in the last two years and that assets across the firm stood above $1 billion. It will return 98 percent of investor capital in October.

Stuart

30 Мамыр, 2021

A packet of envelopes https://beeg.x.fc2.com/wifelovers.html imagefap Sawiris said he now plans to redirect his investment focustoward other markets, including Italy where he has investedheavily in the past. He plans to invest as much as $1 billion ina range of industries in Egypt over the next 18 months.

Edmundo

01 Маусым, 2021

When do you want me to start? https://beeg.x.fc2.com/pornhub.html femjoy Bond investors will be concerned about inflation, given itis already running above target, at 2.9 percent, and unlikely tofall sharply if the economy picks up further. That would giveCarney little option but to tighten policy.

Garrett

01 Маусым, 2021

I work for a publishers https://beeg.x.fc2.com/xtube.html ampland The company announced that it has entered into a definitivemerger agreement with BASF Corporation, a chemicals company,under which BASF will commence a cash tender offer for all ofthe outstanding shares of Verenium's common stock. Based on alloutstanding shares and including all net financial liabilities,the enterprise value would be approximately USD62 million(approximately EUR 48 million).

Kevin

01 Маусым, 2021

I'm on business https://beeg.x.fc2.com/pornhd.html txxx The reception on Saturday night featured Hungarian composerand conductor Iván Fischer, a family friend of Soros, whocreated a new arrangement for the occasion played by theBudapest Festival Orchestra. Cape Verdean Mayra Andrade alsosang with the Harris Lane Orchestra. Andrade and Roma ensembleVia Romen will perform at a Sunday brunch.

Forest

01 Маусым, 2021

What sort of music do you like? https://beeg.x.fc2.com/petardas.html rockettube "Those are two awesome names in NASCAR competition and it would be fantastic, but we haven't won the race yet so there's no point in even thinking about it. I've just got to go out there and do the best job that I can and the team can put their best foot forward as well and see if it goes our way. I hate putting that kind of pressure and I hate thinking about that kind of stuff - I really don't. I'm just gonna go out there tomorrow and enjoy the opportunity that it is, it's an opportunity to win for Stanley and DeWalt and Ford and Richard Petty - get him back in Victory Lane."

Mariano

01 Маусым, 2021

Would you like a receipt? https://beeg.x.fc2.com/thisav.html keandra Oakley says one possible way of "getting through" to government leaders might be to compare the rising federal debt &ndash; now approaching $17 trillion &ndash; with the equally enormous retirement deficits facing the nation. "No one has started to look at this [retirement] debt as something that we are going to have to repay ourselves," she says. "Maybe this $11 trillion [the midpoint of the study's retirement shortfall] will help everyone understand that we need to do something."

Isaias

18 Маусым, 2021

I enjoy travelling http://tubeadvisor.online/ampland.html youporn LONDON, Aug 5 (Reuters) - European shares paused neartwo-month highs on Monday as disappointing results from globalbank HSBC revived concerns about earnings from emerging marketsand offset gains for domestic-oriented stocks such as Lloyds.

Jared

18 Маусым, 2021

In a meeting http://xnxxlist.online/lobstertube.html keandra The technology sector was the biggest loser on the S&P 500,with investors targeting stocks that have outperformedthroughout the year and even held up well as the broader markethas come under modest pressure in the last couple of weeks.

Jefferson

18 Маусым, 2021

Children with disabilities http://xnxxlist.online/xhamster.html ixxx or more seductive than in mid-century America, when the real Mad men of Madison Ave. cleverly created ad campaigns calculated to sell the American dream to the world and to ourselves. For a look at one such ad campaign that both reinforced and reflected the fairy tale suburban life offering a template to the newly minted middle class please visit &#8221; A Blueprint for the Middle Class.

Josef

18 Маусым, 2021

I came here to study http://porntubehub.online/eporner.html porntrex "The feeling of everybody, swimmers and coaches and technical committee, is that this is a very interesting event with a lot of tactics involved," FINA executive director Cornel Marculescu told Reuters after the move was ratified at a technical congress in Barcelona.

Aaliyah

18 Маусым, 2021

I don't know what I want to do after university http://tuberating.online/egotastic.html youjizz "The perception is that they're trying to cover it up. My guess is that [it's because] the alleged murderer is a local politician who delivers for the ruling party, which delivers for the president and helps them remain elected," said Mr Danczuk.

wrkgbwqtcb

24 Желтоқсан, 2021

-- wrkgbwqtcb http://www.g391u2h48afjd4196pv35gn577aq5fhps.org/ [url=http://www.g391u2h48afjd4196pv35gn577aq5fhps.org/]uwrkgbwqtcb[/url] <a href="http://www.g391u2h48afjd4196pv35gn577aq5fhps.org/">awrkgbwqtcb</a>

ANA TILI №10

10 Наурыз, 2022

Жүктеу (PDF)

Редактор блогы

Қали Сәрсенбай

«Ана тілі» газетінің Бас редакторы