• Тарих
  • 16 Қыркүйек, 2010

Тұранның даңқты перзенті

Қызылорда қаласында қазақ тарихында есімі алтын әріппен жазылған, уақытында әмір де, би де, батыр да болған Жалаңтөс баһадүр Сейітқұлұлына ескерткіш орнатылды. Жалаңтөстің аты 1611-1642 жылдары ерекше әйгілі болады. Жау қазақ еліне қарсы шапқыншылық жасағанда 50 мың жауынгермен оларға қарсы шығып, үлкен жеңіске жетеді. Дерек көздеріне қарағанда, ол 42 рет жекпе-жекке шығып, айдарынан жел ескен. Ол даңқты қолбасшы ретінде, Орта Азияны айтпағанда, Еуропаға да танымал болған.

Жалаңтөске қа­тыс­ты тағы бір оқи­ғаны айтуға болады. 1643 жылы Жетісу өңірінде жоңғар қалмақтарымен ауыр шайқас болды. Сол кезде Cал­қам Жәңгірге Жалаңтөс жиыр­ма мың әскермен кө­мек­ке келеді. Шайқас қазақтар­дың жеңісімен аяқталады. Жалаңтөстің бір ерекшелі­гі, ол соғыс өнерінің майталманы болып қана қоймай, ғылым-білімге, сәулет өнеріне айрықша көңіл бөлген. Ол Самарқанның әмірі болған жылдары атақты Шер-Дор медресесін салдырған. «Шер-Дор» деген парсыша «жол­барысты» деген мағынаны беретін көрінеді. Бұлай болатыны, Шер-Дор медресесінің әше­кейлі үлкен қақпасы болған. Қақпаның үстіңгі жағында екі жолбарыс бейнелен­ген. Әмірдің ұйытқы болуымен Тілдә-Кари мед­ресесі де бой көтерген. Мед­ресенің сырты, мұнаралар түрлі-түсті бояулармен сырланып, асыл тастармен қапталған. «Тілдә-Кәри» қазақша «алтынмен апталған» деген мағынаны береді. Баһадүр ескерткішінің құрылысына 58,7 млн. теңге қаржы жұмсалған. Сәулет туындысының биіктігі – 11,5 метр. Кешен 2 гектар аумаққа орналасқан. Ескерткіштің ашылуын­да облыс әкімі Болатбек Қуан­дықов сөз сөйледі. Ол Елба­сы­ның бастамасына орай ұлттың ұлы тұлғаларын ұлықтауда оң іс­тердің жүзеге асырылып жат­қанын айтты. Бұдан кейін ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты Кен­же­ғали Сағадиев сөз алды. Батыр бабаның ерлік істерінен деректер келтірді. Қазақстан­ның қазіргі жетістіктеріне тоқ­талды. Елдің ЕҚЫҰ-ға төра­ға­лық етуі, биылғы жыл­дың ая­ғында елу бес мемлекет бас­шысы­ның Астанада бас қосатын­дығы – зор табыс­тар екенді­гіне назар аударды. Сөз алған «Жалаңтөс баһадүр» қоғамдық қорының төрағасы, еңбек ардагері Ыдырыс Қалиев салтанатқа қатысушыларға арнап жүрек­жарды лебізін білдірді. Ескерткіштің ашылуы Қорқыт Ата атындағы университетте «Жалаңтөс баһадүр» деректі фильмін тамашалауға, «Тұран топырағының даңқты перзенті – Жалаңтөс баһадүр» атты республикалық ғылыми-танымдық конференцияға жалғасты. Конференцияға ға­лымдар, халық қалаулыла­ры, ақын-жазушылар, ардагерлер қатысты. Осында әл-Фараби атындағы Қазақ ұлт­тық уни­верситеті жанындағы «Қып­шақтану» орталығының директоры, ҚР Ұлттық Ғылым академиясының академигі, та­­рих ғылымдарының докто­ры Болат Көмеков «Қазақ­стан тарихының проблемалары және Жалаңтөс батыр», Мемлекет тарихы институтының директоры, тарих ғылымдары­ның докторы Бүркітбай Аяған «Ұлт-азаттық қозғалыс: қазір­гі Қазақстан тарихнамасы­на жаңаша көзқарас», Мадрид университетінің профессоры, тарих ғылымдарының канди­даты Самат Өтениязов «Жа­лаң­төс баһадүр өмір сүрген за­манның проблемалары» деген тақырыптарда баяндама жа­сады. Конференцияда сон­дай-ақ ҚазҰУ-дың профес­соры, филология ғылымдары­ның док­­торы Өтеген Кү­міс­баев, Мемле­кеттік сый­лық­тың иегері, жа­зу­шы Дү­кенбай Дос­жан, фи­зика-математика ғылымдары­ның докторы, академик Асқар Жұмаділдаев сөз сөйледі. Сөйтіп, Сыр бойында тағы бір еңселі ескерткіш бой көтерді. Тас тұғырдағы арғымақ мінген батыр бейнесінен өр рухтың асқақтығы байқалады. Нұркен Жандәулетұлы

2763 рет

көрсетілді

0

пікір

Біздің Telegram каналына жазылыңыз

алдымен сізді қызықтыратын барлық жаңалықтарды біліңіз

ПІКІР ҚАЛДЫРУ

Сіздің электронды пошта жарияланбайды. Қатарды міндетті түрде толтырыңыз *

ANA TILI №10

10 Наурыз, 2022

Жүктеу (PDF)

Редактор блогы

Қали Сәрсенбай

«Ана тілі» газетінің Бас редакторы