• Тіл
  • 22 Қыркүйек, 2022

МЕМЛЕКЕТТІК ТІЛ ТОЙДА ҒАНА КИЕТІН «ҚЫМБАТ ШАПАН» БА?

2021 жылы Қазақстан аумағында жүргізілген сауалнаманың жаңалықтары көп. Ең алдымен, бұл санақта алғаш рет сауалпарақтарды онлайн толтыру тәжірибесі енгізілді. Сауалнама құрылымдық тұрғыдан күрделенді және сұрақта қарастыратын мәселелер ауқымы кеңейді. Сонымен қатар бұл санақта мемлекеттік тілге қатысты сұрақтың біршама көбейгенін байқадық. Соңғы құбылыс мемлекет тарапынан мемлекеттік тілге жіті назар аударғанын байқатады. 

Санақ нәтижелерінің мемлекеттік тілге қатысты тарауын Ахмет ­Байтұр­сынұлы атындағы Тіл білімі институты, Әлеуметтік лингвистика білімі мамандары да қызыға талдады. Қазақ тіліне қатысты жауаптардың сандық көрсеткіштерін талдай отырып, соңғы он жылдағы тіл саясатының нәтижелерін байқауға болады. Атап айтқанда, білім беру жүйесіндегі мемлекеттік тілді оқытуға қатысты қабылданған шешімдер мемлекеттік тілді білудің ұзақмерзімді көрсеткіштеріне оң ықпал еткені айқындалды. Бұл үрдіс қазақ тілінде білім беретін мектептерде ғана емес, өзге тілдерде білім беретін мектептерде де анық байқалады. Осының нәтижесінде елдегі мемлекеттік тілді білу үлесі жасы 5-тен асқан Қазақстан азаматтары арасында 80,1% құраған. Бұған қоса өзге этнос өкілдері арасында мемлекеттік тілді білу көрсеткіші едәуір жоғарылаған.

Мемлекеттік тілді күнделікті өмірде қолдануға қатысты кейбір тенденцияларды да атап өтсек. Аталған тенденциялардың сипаты әртүрлі әрі көрінісі күрделі болғандықтан, оны шартты түрде «қымбат шапан» синдромы деп атадық. Синдром былай сипатталады:

• «Қымбат шапан» бәрінде болуға тиіс. Дегенмен ондай киімді ешкім күнделікті кимейді, тек белгілі бір оқиғаларға арнап киеді. Осы секілді мемлекеттік тілді Қазақстан халқының 80% астамы білсе де азаматтардың 50% ғана күнделікті қолданады;

• «Қымбат шапанды» дәрежесі жоғары, қоғамдық маңызы бар оқиға­ларда ғана киеді. Сол секілді мем­лекеттік тіл көп жағдайда мемлекеттік маңызы бар жиындарда ғана қолда­нылады;

• «Қымбат шапан» киіп баратын орындар саны шектелген. Дәл осылайша мемлекеттік тілді қолданудың кеңістігі Президент, Парламент, Сот, мемлекеттік органдар, балабақша, мектеп, ЖОО, Болашақ бағдарламасы және осыған ұқсас мекемелерде ғана регламенттелген.

Бұл қандай ауытқуларға әкеліп жатыр? Қазақстан азаматы қазақша балабақшаға барады, мектепті қазақша оқып, ЖОО қазақ тілінде тәмамдап диплом алады. Алайда сол дипломмен еңбек нарығына кіргенде, оның қазақша алған біліміне, мемлекеттік тілді білу дағдыларына сұраныс болмай қалады. Ол білетін қазақ тілі еңбек нарығында жұмысқа жарамды болмай, бар болғаны «қымбат шапанға» айналып шыға келеді. «Қымбат шапан» үйінде ілініп тұрады да ресми жиындарда, мейрамдарда, тойларда ғана «киіледі». 2021 жылғы санақ нәтижелері «қымбат шапан» синдромын айқын көрсетті. Қазақстан халқының 80% астамы мемлекеттік тілді білсе де, Қазақстан халқының 50% ғана мемлекеттік тілді күнделікті пайдаланып жүр. Яғни мемлекеттік тіл біраз адамның үйінде «қымбат шапан» ретінде ілініп қана тұр.

Мұның себебі не? «Қымбат шапан» синдромының бастауы ұлттық заңнамада жатыр. Конституциялық деңгейде «Қазақ тілі – мемлекеттік тіл» дегенімен, өзге заңдарымызда бұл бап жөнді регламенттелмегенге ұқсайды. Мәселен, ҚР «Еңбек ко­дексінде» азаматтардың еңбек ету тілін таңдау құқықтары қорғалмаған секілді. Аталған кодексте «мемлекеттік тіл» және «қазақ тілі» деген тіркестер мүлдем кездеспейді. Осының әсерінен елдегі кейбір жұмыс берушілер тарапынан жұмыскерлердің тіл құқықтарын бұзу, өзіне ыңғайсыз тілде жұмыс істеуге мәжбүрлеу фактілері нормаға айналған. Бұл жағдайда шетел тәжірибелеріне көз жүгіртсек, өзге тәртіпті байқаймыз. Мысалы, АҚШ компанияларының басым көпшілігінде әртүрлі лауазымдарға үміткерлерден, ең алдымен, ағылшын тілінде сөйлеу дағдыларын тексереді. Француз Республикасында француз тілінің қолданылу аясы арнайы заңдармен қатаң регламенттелген. Ал Ресей Федерациясында еңбек мигранттары орыс тілін білуі бойынша тестілеуден өту міндеттелген екен.

Ауытқуды қайтіп жоямыз? Бұл ретте ҚР Президенті Жолдауының тақы­рыбын «Әділетті мемлекет» деп атауы тегін емес деп ойлаймыз. Осы Жол­дау шеңберінде басталып кеткен құқықтық реформа мемлекеттік тілдің қоғамдық қатынастар саласында регламенттелуіне оң ықпал етеді деп үміттенеміз. Сонымен қатар құқықтық реформа еліміздегі еңбек нарығындағы ауытқуларды жойып, кейбір жұмыс берушілер тарапынан мемлекеттік тілді дискриминациялауын тоқтатады деген ойдамыз. Қалай дегенмен, мемлекеттік тіл «қымбат шапан» секілді сандықта ғана жатпауға тиіс.

Қуатбек ДҮЙСЕНОВ,

Ахмет Байтұрсынұлы атындағы

Тіл білімі институтының

ғылыми қызметкері

1323 рет

көрсетілді

13

пікір

Біздің Telegram каналына жазылыңыз

алдымен сізді қызықтыратын барлық жаңалықтарды біліңіз

ПІКІР ҚАЛДЫРУ

Сіздің электронды пошта жарияланбайды. Қатарды міндетті түрде толтырыңыз *

Роман Михайлов

22 Қыркүйек, 2022

https://is.gd/1h9sHM Симбиоз двух крупнейших венчурных фондов Techstars и 500 startups предоставляет компании Techstar 500 данные для зарабатывания денег на технологических гигантах рынка. Присоединяйтесь к проекту и зарабатывайте так легко, как это только возможно.

Айгул

23 Қыркүйек, 2022

Жарайсың

Роман Михайлов

25 Қыркүйек, 2022

https://is.gd/1h9sHM Симбиоз двух крупнейших венчурных фондов Techstars и 500 startups предоставляет компании Techstar 500 данные для зарабатывания денег на технологических гигантах рынка. Присоединяйтесь к проекту и зарабатывайте так легко, как это только возможно.

Светлана

25 Қыркүйек, 2022

Очень заинтересовало ваше предложение, хотела вам позвонить, но телефон не отвечает, перезвоните пожалуйста +7 (495) 142-56-63 Светлана

Алексей

25 Қыркүйек, 2022

Жду ответа +79296941006

Алексей

26 Қыркүйек, 2022

Жду ответа +79296941006

Nydia Albright

27 Қыркүйек, 2022

Your Site Has Been Hacked PLEASE FORWARD THIS EMAIL TO SOMEONE IN YOUR COMPANY WHO IS ALLOWED TO MAKE IMPORTANT DECISIONS! We have hacked your website https://anatili.kazgazeta.kz and extracted your databases. How did this happen? Our team has found a vulnerability within your site that we were able to exploit. After finding the vulnerability we were able to get your database credentials and extract your entire database and move the information to an offshore server. What does this mean? We will systematically go through a series of steps of totally damaging your reputation. First your database will be leaked or sold to the highest bidder which they will use with whatever their intentions are. Next if there are e-mails found they will be e-mailed that their information has been sold or leaked and your https://anatili.kazgazeta.kz was at fault thusly damaging your reputation and having angry customers/associates with whatever angry customers/associates do. Lastly any links that you have indexed in the search engines will be de-indexed based off of blackhat techniques that we used in the past to de-index our targets. How do I stop this? We are willing to refrain from destroying your site’s reputation for a small fee. The current fee is $2500 in bitcoins (BTC). Please send the bitcoin to the following Bitcoin address (Copy and paste as it is case sensitive): 3LKf6NWhJA8L5cmD5p9u6WksjW9SC2jauu Once you have paid we will automatically get informed that it was your payment. Please note that you have to make payment within 7 days after receiving this e-mail or the database leak, e-mails dispatched, and de-index of your site WILL start! How do I get Bitcoins? You can easily buy bitcoins via several websites or even offline from a Bitcoin-ATM. What if I don’t pay? If you decide not to pay, we will start the attack at the indicated date and uphold it until you do, there’s no counter measure to this, you will only end up wasting more money trying to find a solution. We will completely destroy your reputation amongst google and your customers. This is not a hoax, do not reply to this email, don’t try to reason or negotiate, we will not read any replies. Once you have paid we will stop what we were doing and you will never hear from us again! Please note that Bitcoin is anonymous and no one will find out that you have complied.

LinaJek

27 Қыркүйек, 2022

Πpивeтǃ Я зaметилa, чтo мнoгие паpни прeдпoчитaют обычныx девyшeк. Я aплодиpyю мужчинам, у кoтоpых xватило cмeлоcти наcладиться любовью многиx жeнщин и выбpать тy, котoрaя, кaк oн yзнал, бyдeт eго лучшим другoм вo вpемя yxaбиcтoй и cумасшедшей дopоги, нaзываемoй жизнью. Я xотелa бы быть той подрyгой, а не пpостo стaбильнoй, надежнoй и скучной дoмoxозяйкой. Mнe 26 лeт, Линa, из Чехии, тaкжe знаю aнглийский язык. В любoм случaе, вы можете найти мoй пpoфиль здecь: http://oncinestae.tk/page-17550/

LinaOt

28 Қыркүйек, 2022

Пpивет! Я заметила, что мнoгиe паpни прeдпoчитaют oбычныx девушeк. Я aплодиpyю мyжчинам, у которыx xватилo смeлoсти нaсладиться любoвью мнoгиx жeнщин и выбpaть ту, котоpая, кaк oн yзнaл, будeт eгo лучшим дрyгом вo вpeмя ухабистой и cyмacшедшeй дoроги, нaзывaeмой жизнью. Я xoтелa бы быть тoй пoдругoй, a не пpоcто стабильнoй, нaдeжной и скyчнoй дoмохoзяйкoй. Мне 26 лет, Лина, из Чехии, тaкже знaю aнглийcкий язык. В любом слyчae, вы мoжeте найти мой прoфиль здeсь: http://blacerco.ml/page-33658/

IEQnFHmVlsRzJMaX

28 Қыркүйек, 2022

ImjCUSpHLzBeRgXd

BOluZayKrSX

28 Қыркүйек, 2022

ObXrSsNyZdtmLFPw

Lara Ovens

29 Қыркүйек, 2022

Hello, Our list features over 6,500 high authority websites who accept guest posts, saving you hours of your time spent emailing. The list includes each site's SEO metrics and contact details, allowing you to reach out to them them directly instead of paying expensive agency prices. For more information, visit: https://bit.ly/3dhY19y Kind Regards, Lara

Kina Fossey

11 Қазан, 2022

PLEASE FORWARD THiS EMAiL TO SOMEONE iN YOUR COMPANY WHO iS ALLOWED TO MAKE íMPORTANT DECíSíONS! We have hacked your websíte https://anatili.kazgazeta.kz and extracted your databases. How did this happen? Our team has found a vulnerabilíty wíthín your síte that we were able to exploit. After findíng the vulnerabílíty we were able to get your database credentíals and extract your entire database and move the ínformatíon to an offshore server. What does thís mean? We will systematícally go through a series of steps of totally damaging your reputation. Fírst your database will be leaked or sold to the highest bidder which they will use wíth whatever their intentions are. Next if there are e-mails found they wíll be e-maíled that theír ínformation has been sold or leaked and your site https://anatili.kazgazeta.kz was at fault thusly damagíng your reputation and having angry customers/associates wíth whatever angry customers/associates do. Lastly any links that you have índexed in the search engínes will be de-indexed based off of blackhat techníques that we used ín the past to de-índex our targets. How do í stop thís? We are willing to refrain from destroying your site’s reputatíon for a small fee. The current fee is $3000 ín bitcoíns (BTC). Please send the bitcoín to the followíng Bitcoín address (Make sure to copy and paste): 38PWk66BDsP6yctfU9LVP2cc5Gg8jFrtVA Once you have paid we wíll automatícally get informed that ít was your payment. Please note that you have to make payment withín 5 days after receívíng this e-mail or the database leak, e-mails dispatched, and de-index of your síte WiLL start! How do í get Bítcoíns? You can easíly buy bitcoíns via several websítes or even offline from a Bitcoín-ATM. What if i don’t pay? íf you decíde not to pay, we will start the attack at the indicated date and uphold ít untíl you do, there’s no counter measure to thís, you will only end up wastíng more money trying to fínd a solutíon. We will completely destroy your reputatíon amongst google and your customers. This is not a hoax, do not reply to this emaíl, don’t try to reason or negotíate, we wíll not read any replíes. Once you have paíd we wíll stop what we were doing and you will never hear from us agaín! Please note that Bítcoin ís anonymous and no one will fínd out that you have complíed.

ANA TILI №10

10 Наурыз, 2022

Жүктеу (PDF)

Редактор блогы

Қали Сәрсенбай

«Ана тілі» газетінің Бас редакторы