Айтұмар

Оймақ ауыз, күлім көз Құндызша

Халық арасында кең тараған «Қарқабат» дастанының оншақты нұсқасы белгілі. Дастанның ең көне қолжазба нұсқалары Батыс Қазақстанда табылған. Олар, негізінен, «Шеризат-Күлшат» деп аталады. 1870-1880 жылдары қағазға түсірілген қолжазба Әдебиет…

Ер Қосай

Бұл эпос Қалқай молданың қолжазбалары арасынан табылды. Оның кімнен, қашан жазып алғаны белгісіз. Эпосты 1940 жылы Асайып Хангелдин тапсырған. Бұрынғы ноғайлының заманында Ер Бөкше, Нар Бөкше, Әділ Бөкше, Асқар Бөкше... ағайынды ерлер…

Ел қамын жеген Ер Едіге

Алтын Орда хандарының ақылшысы, халық қамқоры болған Едіге батырдың Тоқтамыспен арадағы соғысын арқау еткен аңыз-әңгіме, дастан-жырлар халық арасында кеңінен тараған. Оның өмірі мен соғыстары туралы жырлар қазақ қана емес, татар, ноғай,…

«Ақ беті айдай жарқырап…»

«Қырық қыз» эпостық жырын 1907 жылы Ақтөбе облысының Ойыл ауданындағы қазіргі «Саралжын» кеңшарында дүниеге келген атақты жырау Қайролла Иманғалиұлы ел аузынан жазып алған. Сондай-ақ қарақалпақ тілінде де осыған ұқсас көлемді жыр бар екен.…

Атқан оқ, жанған оттан жарып өткен…

«Арқалық батыр» жырының 4 нұсқасы бар. ХVIII ғасыр – қазақ пен қалмақтың бір-бірімен барымталасып, мал қуысып, қандасып тұрған дәуірі. Озбырлық пен ожарлықтың, сұрқия зұлымдықтың иесі Әжі төренің керей, найманды билеп, өз халқына өзі…

Ақылы асқан Айман қыз

«Айман-Шолпан» жанры жағынан эпикалық поэ­малар тобына жатса да, шындығында, тарихи сипаттағы шығарма екендігіне ешкімнің дауы болмас. Өйткені басқа лиро-эпостық жырлардағыдай махаббат мәселесі бірінші кезекте тұрмайды. Жастардың әлеуметтік…

«Бұлт шайнап, мұз бүркіп…»

«Қамбар батыр» жыры өзге эпикалық туындылар тәрізді батыр тұлғасын, оның ел үшін еткен еңбегі мен ерлігін дәуір рухына сай көркемдеп жеткізуді мақсат еткені анық. Жырдың 12 варианты бар. Осыған орай кейбір нұсқаларда біршама ауытқушылықтар…

Бұралған тал шыбықтай ару Баян

«Қозы Көрпеш-Баян сұлу» дастанының кейбір деректерде 33 нұсқасының бары көрсетіледі. Қазақ арасында әріден келе жатқан бұл жырды Сыбанбай, Бекбау, Жанақ, Шөже, Арыстанбай, т.б. ақындар өздерінше жырлаған. Ең көп тарағаны әрі толымдысы –…

Байқазақ батыр

Тарихи деректер бойынша Байқазақ батыр 1839 жылы Ырғыз ауданы, Темірастау болысында дүниеге келген. Байқазақ батырдың туған және өмір сүрген дәуірі, бір жағынан, патшалы Ресей, екінші жағынан, Қоқан, Хиуа хандықтары бытыраңқы қазақ…

Арына бекем болған Аюбике

Аюбике – қазақ батырлар жырындағы айрықша есім. Ол – «Қобыланды», «Қамбар» батырлармен салыстырып, Мұхтар Әуезов іні батыр атаған «Ер Сайынның» жары. «Ер Сайын» жыры ең алғаш Алашорда көсемі, ғалым Ахмет Байтұрсынұлының жинақтауымен 1923…

Баба аруағы елін жебей жүргей!

Аруақты әулие, руханият абызы Бекет ата Мырзағұл­ұ­лының 260 жылдық мерейтойы Маңғыстау жерінде аталып өтті. Бұл өзі халықты береке-бірлікке, имандылыққа шақырған игі шара болды. Осы мерейтойға байланыс­ты Қазақстан Республикасының…

«Қыз Назым шықты бұраңдап…»

«Қамбар батыр» – қазақ халқының қаһармандық жыры. Жырдың 19 нұсқасы бүгінгі ұрпаққа жетті. Жырдың басты тақырыбы – жер мен ел намысын қорғау. «Қамбар батыр» жыры батырдың есейіп, ел қамқорлығы болған тұсынан басталады. Негізгі кейіпкер…