Егемендікке бастаған ерен ерлік

Желтоқсан оқиғасына «ұлт-азаттық саяси қозғалыс» деген баға беріліп отыр. Бұл – қазақ халқының тарихында ерекше орын алатын көтеріліс. Қазақ халқы өзінің тәуелсіздігі, мемлекеттілігі үшін қай заманда болсын күресін еш уақытта тоқтатпаған. Бұл – соның айғағы. Егемендікке жетудің жолында жасалған көп қадамның бірі – осы Желтоқсан көтерілісі. Шындығы, бұл – ұлт-азаттық күрес. 

«Қазақ деген қаным бар» деп бас­тап, «Еркек тоқты құрбандық, атам десең атыңдар» деп аяқтаған қайсар Қайраттың даусы да құлағымызда күмбірлеп тұрғандай. Осы азаттық үшін үнемі күрескен халықтың еншісіне тиген қайғы-қасіретті көре жүріп, оны көтере білген халық – нағыз қайсар халық емес пе?! Бордай тозып, жоқ болып кетпей «тағдырдың тезінен, тозақтың өзінен аман-сау қалған халық» нағыз ұлы халық екенін таныта білді. Көрген ауыр хикметінен кейін де «бас шұлғып, үнсіз көнетін» әдетті бойларына жұқтырған жоқ. Қанына намыс дарыған, рухына кие енген халық үнемі тәуелсіздікке ұмтылды. Көксеген тәуелсіздігін алды. Терезесі тең, байрағы желбіреген ұлттар санатына ілігу үшін талай ауыртпалық бастан өтті. Енді мұхиттың арғы жағындағы Біріккен Ұлттар Ұйымында көк байрағы, алтын зерімен күнге шағылыса желбірейді. Саяси қуғын-сүргін көргендерді ақтады, басына ескерткіш орнатты. 70 жыл сананы улаған қызыл заманның солақай саясатының күлпаршасын шығарды. Қазақ хандарының, билерінің, батырларының рухы халқына кие болып оралды. Ұлттық діл мен дін жүрегімізге еніп, алпыс екі тамырға қуат таратты. Иә, өткенге салауат…
Қазақстандағы 1986 жылғы қазақ халқы жастарының серпілісі азаттық қозғалысы шежіресіндегі ең бір жарқын белес болып табылады.
«Желтоқсан көтерілісі – ғасырлар бойы жиналған ашу-ыза жарылысы. Яғни біздің халқымыздың тіл мүддесі, рух мүддесі – осының бәрінің қосындысы ашу-ыза тудырғаны шындық. Қазақ халқы орыстардың қол астында бола отырып, азаттық пен тәуелсіздікті аңсау кезінде әр түрлі деңгейдегі 300-ден астам ұлт-азаттық көтерілісін өткізді. Соның қорытындылаушысы, егемендікке бастаған көтеріліс – Желтоқсан көтерілісі» деді ақиық ақынымыз Мұхтар Шаханов. Демек, бұл әншейін ауыз толтырып айтуға ғана жарайтын оқиға емес, бұл шын мәніндегі елді, бүкіл Кеңестер Одағын елең еткізген, күш қолданып басуға мәжбүр еткен көтеріліс екендігінде дау болмаса керек.
«Желтоқсан оқиғасына» қатысқан, куәгер болған қаншама адамдар бар. Оның ішінде педагог ұстаздар да аз емес. Солардың бірі Оңтүстік Қазақстан облысы, Түркістан қаласында, өзім басшылық жасап отырған №21 жалпы орта мектепте математика пәнінен сабақ беретін С.Арыстанова 1986 жылы 17 жаста екен. Ол «ЖенПИ»-дің (Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университеті) «физика-математика, информатика» факультетінің І курс студенті еді. Ол көтеріліске қатыспаса да, өз жүрегімен оқиғаны сезінген сол кездің тірі куәгері мұны былай әңгімелейді: «1986 жылдың желтоқсан айы. Радиодан хабарланған суық үн біздің өңменімізден өтіп кеткенін әлі күнге дейін ұмыта алмаймыз. Ол қазақ жеріне Г.Колбиннің басшылыққа сайланғанын хабарлаған дауыс еді. Біз 4 қыз В.И.Лениннің «Әр ұлттың басшысы өз ұлтынан болу керек» деген сөзі есімізге түсіп, ашынған күйі дене шынықтыру сабағына Шымбұлаққа аттанып кеттік. Қайтарда бірде-бір көлік жоқ, жаяу орталықтағы алаңға келдік. Жолда студенттер қолдарында қарсылық білдірген ұрандар көтеріп, бізбен қосылып, шеру жасап, ұрандатып, топ-топпен жатақханаға дейін келдік. Кешке орталық алаңға барсақ, аяқ шаншар жер жоқ. Барлық студенттер хормен «Қазақстаным», т.б. әндерді айттық. Азаннан дене шынықтыру сабағынан шаршаған біз жатақханаға қайтып кеттік. Алаңнан біз кеткеннен кейін 10 минуттан соң қақтығыс болыпты. Біз оны ертеңінде білдік. Ал азанда жатақхананы солдаттар қоршап тұр екен. Сонымен біз көтерілістің болғанын сездік, қорықтық, бірақ қолдан келетін шара болмағандықтан іштей қазақ жерінің, қазақ баласының тілеуін тіледік. Өзге ұлт өкілінің қазақ елін басқаруына қарсылық білдірген қаншама студенттер қыршын кетті».
Сонымен өз ойымды қорытын­дылай келсем, біз тәуелсіздікке қол жеткізу үшін қаншама қиыншы­лық­тарды басымыздан өткіздік, енді осы тәуелсіздігімізді қадірлеп, қастерлеп, халқымыздың әл-ауқатын жақсартуға, ел экономикасын ары қарай көтеруге, мемлекетіміздің гүлдей жайнауына, демократиялық және құқықтық мемлекет құру жолында аянбай еңбек етуіміз қажет. Тәуелсіз елдің ертеңгі болашағын біліммен сусындататын педагогтар қауымының, оның ішінде Желтоқсан оқиғасын қатысқандардың абыройын асқақтату – білім саласына қатысты барлық жандарды ойландырарлық жайт.
Біздің арымыз да, намысымыз да, мақтанышымыз да – Желтоқсан!

Жаннат СЕРАЛИЕВА,
№21 жалпы орта мектептің
директоры
Оңтүстік Қазақстан облысы
Түркістан қаласы

Оқи отырыңыз... Авторлық мақалалар

Пікір қалдыру

Сіздің E-mail-ңыз жарияланбайды.