Лондон лирикалары

Демеймін өте шалқып, өте тастым,
Дер едім тіл күрмеліп, өте састым…
Білсеңіз, бірінші рет елден шығып,
Атырау-Амстердам, шетел астым.

Бұйыртса сырттан дәм-тұз татам, иә,
Тіл білмей тірлік заңы қатал, иә.
Сапарлас Маңғыстаудан екі адамбыз,
Жанымда – Бутырина Наталья.

Туған жер, қалды артымда мәңгі ұя,
(Сен үшін ғұмыр кешем, жанды қия).
Лайнер қалықтап кеп қона қалды,
Алдымда – мұнар басқан Англия…

Дәл осы біз көрмеген аңыз нағыз,
Бейнебір жүзгендейміз сағымда біз…
Сүйреді алға қарай жол торабы,
Мінеки, мейманхана жанындамыз.

Мұндайда жолығар ма таныс текті,
(Көруге құмар ма едім алыс, шетті?),
Бөлменің кілтін қолға ұстатқасын,
Өзді-өзі Гүлмира мен Ханс кетті.

Шыққанда шетелдердің шалғайына,
Кім білген, не жазылмақ маңдайыңа?
Он адам – Алматыдан, Атыраудан,
Кім-кім де жөнеп берді өз жайына.

Жайым не бұлданардай жанға тегі,
Жалынсаң тіршіліктен мән кетеді.
«Көрерміз бұйырғанын» деумен іштей,
Бұ Ғалым желе жортып әндетеді.

Бөгделер жан-жағымнан қарайлайды,
(Бұ Ғалым намыс пенен ар ойлайды).
Екінші қабатты мен келем кезіп,
Әрине, көңіл аздап алаңдайды…

Бір сәтке көңілімді мұң басқандай,
Қарайды қара қыздар түнгі аспандай…
Қарайды саф алтындай сары шашты
Бір ару жанарынан нұр шашқандай.

Кезіккен жан болды ма бұл бағыма,
Түсінген секілді ме ымдарыма…
Қор болып ағылшынның тілін білмей,
Сүйене алмадым-ау тіл-жағыма…

***
Жырлайын Гүлмирадай бір аруды,
Жан екен жаны жайсаң, рақымды.
Он бес жыл Лондонда қызмет жасап,
Танытқан бет-бейнесін шын ақылды.

Жетелеп сүйрегенде арман көгі,
Қанаты Гүлмираның талған ба еді?
«Жыладым Лондонда бір жыл бойы»,
дейді ол аяулы ару, Найман тегі.

Өмірдің мәнін мүлде ерте ұғыпты,
«Ұмыттым, – дейді өзі еркелікті.
Анашым білім үшін күрес деді,
Қал, – деді Лондонда, сен де мықты!»

Сыя алмай жат ортаға балауса қыз,
Кептелді талай-талай жанарға сыз…
Ақыры Би-Би-Си-ге әбден сіңіп,
Тағдырды мойындатқан алайда Сіз,

Бізді де жөнелдіңіз алға бастап,
Шақырды қияларға арман асқақ.
НКОК-тан Ханс Венк екеуіңіз,
Жайым не Сіздер барда босқа саспақ?

***
Сұрарым тек амандық Жасағаннан,
Жүректе ұялайды асау арман:
Каспийден айырылып тек қалмайықшы,
Мұнайды аламыз деп Қашағаннан.

Кей кімнің ұғынбаймын ұғымдарын,
Жарылған көк теңізде құбырларын…
Бір күні өлі айдынға ұрынғаным –
Тартқаным ғұмыр-бақи ғұмыр-зарын.

Кепіл жоқ теңізде апат болмасына,
Кепіл жоқ сорлап мәңгі қалмасына…
Қара алтын төсіндегі – көздің құрты,
Кім кепіл басқа бәле салмасына?..

Баланған қазынамыз ніл-алтынға,
Сол мұнай бізді ап келді Лондонға…
Апаттан құтқарамыз дейді бұлар,
Бұл сұрақ бірақ әлі тұр алқымда…

(Кім білсін, мен де ойымнан ауып кеттім),
Әйтеуір, көк теңізден қауіп еттім…
Әлемге көз тігеді ағылшындар,
Сақадай саймыз дейді Саутгемптон…
***
Алдымнан атқан таңның арайы есіп,
Бір күнде шыға келді-ау мерей өсіп.
Толысты қатарымыз келер күні,
Есімі ердің – Ғани Жарикесов.

Келісті өрен екен бойлы-сойлы,
Білімді, парасатты, кемел ойлы,
Тақылдап ағылшынша төпегенде,
Тіл безеп, ағылшынды елемейді.
Ортадан жарып шыққан тұлпар тектім,
Келеді игі ісіңді жырлап өткім.
Екеуміз Лондонды сайрандадық,
Сен өзі өмірімді думанды еттің.

Сен барда тілім менің байланбады,
Сен барда көңілім де жайланғаны.
Мұратбаев Ғаниға ұқсап туған-
Тектілік қылығыңа ел қайран қалды.

Өзіңді асыл ұлмен тең десеміз,
Мадақ етіп, биікке өрлесеңіз.
«Жасым қатар екен ғой балаңызбен,
Сіз демей, дұрыс болар сен десеңіз»

деген бір қалды ұялап кісілігің,
Жол білер ілтипат пен кішілігің.
«Көрейік Шерлок Холмс мұражайын»
дегенде танылды өре-түсінігің.

Байқаттың рухани пайымыңды,
Көрсеттің қолдан келер қайырыңды.
Лондонды емін-еркін шарлаттың бір,
Шалқытып серік болған шайырыңды.

Көз қарып көркем қала жақсы үйлері,
Рикша- сылқым жігіт ат-күймелі,
Тырсылдап қалтамызды қағатындай,
Кептелген көп көліктен таксилері…

Кептелді…
адамдар да…
топталыс бар…
Ағылшын, араб, қытай…
жоқ таныстар…
Жүйткиді жанымыздан жанай өтіп,
Қып-қызыл қос қабатты автобустар.

Жан-жағым қызыл әлем… (бейне сиқыр),
(Сайрай ма құйқылжытып бақта бұлбұл?)
Қаланы бір айналып кезейін бе,
Алдымда жалға – вело, мотоцикл…

Өзді-өзім күлем кейде ойға қалып,
Мен сонда көрем қызық қайда барып?..
Жанымда Ғани сынды інім барда,
Келеміз қажет болса Айға барып.

***
Тілекті қалай іркем алға ұсынбай,
Жауһар жыр жүректегі алғысымдай.
Шалабекова Гүлмира ару –
Бейнебір Лондонның төл қызындай.
Қашанда ол бастады көшімізді,
Күн сайын қыздырады кешімізді.
Күмілжіп, тұйықталып бастапқыда,
Біртіндеп жидық біз де есімізді.

Алғашқы тосты айтып Ханс күлді,
Еске алды бізге мәлім таныс «жырды»:
– Қазақтар сөз сөйлеуге шеберсіздер,
Келейін мен де шарлап алыс қырды, –

деді де саясаттан орағытып,
Ақтарды ақ көңілден сыр ағытып.
Голландтық ұнап қалды неміс жігіт,
Балқытты бойды балдай сыра ағылып…

Тілектер неше алуан ағытылды,
Бәрі мәз, бәрі жарқын, бәрі нұрлы.
Біреуі ағылшынша, бірі орысша,
Қазақша ал мен қайрадым шабытымды.

Мұратым – тәуелсіздік, азаттығым,
Мақтадым Қазақ елі ғажаптығын,
«Лондон, Париж, мейлі қайда жүрің,
Сыйлаңдар, дедім достар, қазақ тілін!».

***
Гүлмира тағы бізді бастады алға,
Мұрсат жоқ көзді жұмып, қас қағарға.
Мүлт кетіп қала барсаң метрода,
Мезетте ұшырайсың масқараға.

Метро құстай ұшып зымырайды,
Адассаң үйіріңнен «ұлы қайғы».
Тіл білмей, тентіреп бір асып кетсең,
Жанның да іші саған жылымайды.

Сондықтан Гүлмираны сағалай бер,
Жанынан аулақ кетпей жағалай бер.
Гүлмира кең шаһарды сайрандатты,
Тек қана қасына еріп аралай бер…

Ол өзі көрген бәрін талай-дағы,
Парламент, Бахингемнің сарайлары…
Тып-тыныш тербеледі Темза өзені,
Айнала – сұлулықтың арай-бағы.

Кез туды армансыздан бір аралар,
(Өлмейтін — өшпес елден мұра қалар!)
Бір жағым Виктория ханшайымның,
Бір жағым Бауэр сынды мұнаралар.

Вестминистер, Миллениум, Тауэр – көпір,
Жөңкиді сол көпірмен адам нөпір…
Бір жақта көз жауындай Галерея,
Танисың ұлттық бояу одан небір…

Қараймын жан-жағыма байыптанып,
Бір жағым Тюссо до гайд-парк.
Пикадилли, Трафальгар алаңдары –
СИТИ-ді көрмеген жан айыпты анық.

Бәріне ғаламаттың барам қайдан,
(Аз емес көрер болсам табар пайдам).
Британ, мадам Тюссо мұражайы,
Қол бұлғап шақырады сонадайдан.

Көремін неше алуан таң ғұрыпты,
Тағылым терең тартар мәңгілікті.
Мұражай, кітапхана, көрме залдар…
Принц Альберто оны салдырыпты.

Таң етті таңғажайып ормандары,
Соборлар, ғажап Виндзор қорғандары.
Лондон түніменен қалғымайды,
Адамның таусылған ба армандары…

Дүние тербеледі әнге оранып,
Көк пен жер түгел дерсің сәнге оранып…
Түнімен Лондонды кезеді жұрт,
Мүлгиді төсегіне таңда оралып…
***
Не деген мейрамхана, мейрамхана,
Көңілді көтерердей сайранхана.
Үнді, қытай, түрік, кәріс… кухнясы,
Жетіспес шұбат, қымыз, айран ғана…

Аз емес көз тоярдай жерікке ас,
Көңілің болар дейсің көрікке мас…
Жат жерде жүгіне гөр сабырға дос,
Ес жиып, еркелікпен желікпе жас.

Сыры көп алыс қиян, жат өңірдің,
Келместей бір сәтке де қате жүргің.
Жан-жақтан дуылдайды қалың қауым,
Түрі бар неше тілдің, бөтен үннің…

Біз деген сабырлымыз, салқындаумыз,
(Бұйырса, туған елде жарқылдармыз).
«Бұл біздің мәдениет» дегендейін,
Негрдің құшағында алтын шаш қыз…

***
Түн.
Қараймын терезеден телміре мен,
Көшеде талайлар жүр тентіреген…
Көңілім, барасың-ау суық тартып,
Көңілім, туған ел деп елжіреген…
Түн.
Тұсалдым жалғыздықтың шеңгеліне,
Тегі адам тұрақтамас өзге еліне…
Туған жердің тарта берді магниті,
Апта өткен Англияға келгеніме…

Түн.
Өзді-өзім бөлме ішінде сенделемін,
(Мен өзім тым елжанды пенде ме едім?!)
Лондон, кешір мені, ғаламатсың, –
дей алман Ақтауыма теңгеремін.

Ақтауым,
асау Каспий, дертім менің,
Жаулаған жүрегімді өртім менің.
Табиғи келбетіңмен тәнті етесің,
Лондондай болмаса да көркің сенің.

Өзіңе арқамды мен келгем сүйеп,
Оянды өн бойымда елге ниет.
Маңғыстау, Қазақстан – Ұлы Далам,
Лондон – тіл жетпестей өркениет!

Лондон! (Мен көрмедім кемістігін),
Лондон! Жыр етемін жетістігін!
Лондон – Черчиль, Тэтчэр, Герберт Уэллс,
Лондон – Бернард Шоу мен Шекспирім!

Лондон – жанға жайлы тұрақ бәлкім,
Лондон – қаласы ғой лордтардың…
Астанам, өркендей бер сен де алға,
Іске асып арман, мақсат, мұраттарың!..

Лондон, кеңейттің-ау өрісімді,
Лондон – бүкіл әлем төрі сынды…
Ойладым туған елді түн ішінде,
Жұртыма аман-есен көрісуді…

Амал не, ақыр мұнда түнемеске,
Дүние айналғандай бір елеске…
Күні ертең ұшар күн де таяу қалды,
Хитроу әуежайы түседі еске…

Кезім көп дей алмаспын қиналған да,
Тәнтіміз алыс елде сыйланғанға…
Күні ертең көңіл көкке самғар дерсің,
Ұшақта қазақ сазы ойналғанда…

Алдымнан сары далам қарсы алмай ма,
Жүрегім сонда шалқып ән салмай ма:
Туған ел, туған жерім, шаңырағым –
Сендерсіз жетімдеймін жүрсем қайда?!

АҚТАУ

Оқи отырыңыз... Авторлық мақалалар

1 Пікір

  1. Мәншүк

    Керемет өлең, заманауи тілде жазыпты,ұйқасымы,сөз тіркесі бәрі орынды екен.
    «Тілге жеңіл, жүрекке жылы тиіп, Теп-теғіс жұмыр келсін айналасы» — деп Абай айтқандай.Еш бөтен сөзбен «былғанбаған сөз арасы» ,бірінші рет оқып отырмын мұндай өлеңді.Аман болыңыз.

Пікір қалдыру

Сіздің E-mail-ңыз жарияланбайды.